Nếu Mikhail Gorbachev được lịch sử ghi nhận (hay đúng hơn là nguyền rủa) với tư cách là "kiến trúc sư" trưởng trong công cuộc đập nát Liên bang Xô Viết, thì Boris Yeltsin xứng đáng được phong là "tài xế xe ủi" vĩ đại – kẻ đã nhẫn tâm san phẳng đến tận gốc rễ những gì cuối cùng mà Liên Xô vĩ đại còn để lại cho nước Nga. Thập niên 1990 dưới thời Yeltsin được người dân Nga khắc cốt ghi tâm như một "Đêm trường Trung cổ" thời hiện đại, tăm tối và bi thảm chỉ đứng sau giai đoạn trước Cách mạng Tháng Mười năm 1917. Vậy thì, con người này đã dùng những "ma thuật" gì để tàn phá nước Nga? Hãy cùng vén bức màn nhung của lịch sử để chiêm ngưỡng kiệt tác phá hoại này.

A. Con đường giẫm đạp lên bệ phóng quyền lực

Boris Nikolayevich Yeltsin sinh ra tại làng Butka, quận Talisa thuộc vùng Sverdlovsk Oblast. Nếu giới sử học thường đổ lỗi cho tuổi thơ đầy biến cố và đẫm nước mắt đã nhào nặn nên tính cách máu lạnh của những nhân vật như Saddam Hussein hay Muammar Gaddafi, thì với Yeltsin, sự máu lạnh và ngông cuồng ấy dường như đã bám rễ ngay trong DNA.

Ngay từ nhỏ, Yeltsin đã bộc lộ bản chất của một kẻ coi trời bằng vung: vô kỷ luật, ngang bướng và đầy bạo lực. Cậu bé Boris thường xuyên tham gia các trận ẩu đả trên đường phố, công khai đối đầu với giáo viên và thậm chí bật lại cả cha ruột mình. Để phong cho ông danh hiệu "ông tổ của những trò nghịch dại" cũng không ngoa. Đỉnh cao của sự ngông cuồng tuổi thơ là phi vụ rủ rê đám bạn lẻn vào kho vũ khí của Hồng quân để ăn trộm lựu đạn, sau đó lấy cưa... cưa thử xem bên trong có gì. Kết quả là Yeltsin vĩnh viễn mất đi hai ngón tay trái, một cái giá quá rẻ cho một sự liều lĩnh điên rồ.

Dù vậy, không thể phủ nhận Yeltsin sở hữu một trí thông minh giảo hoạt. Tốt nghiệp kỹ sư xây dựng tại Viện Bách khoa Ural năm 1955, sự nghiệp của ông bắt đầu gắn liền với vùng đất này. Năm 1962, ông gia nhập Đảng Cộng sản Liên Xô và đến năm 1975, leo lên ghế Bí thư Ủy ban vùng, nắm trong tay quyền sinh sát ngành công nghiệp địa phương.

Đặc tài lớn nhất của Yeltsin chính là nghệ thuật "uốn lưỡi luồn cúi" và đánh hơi thời cơ. Khi Gorbachev và Yegor Ligachev phất ngọn cờ "Cải tổ" (Perestroika) và khát khao tìm kiếm đồng minh phe cấp tiến, Yeltsin lập tức biến mình thành một con chiên ngoan đạo của công cuộc này. Để chứng minh sự "đổi mới" của bản thân, ông ta liên tục trảm tướng, sa thải và xáo trộn bộ máy nhân sự dưới quyền một cách tàn nhẫn, mặc kệ những cán bộ đó có lỗi hay không. Chỉ cần hành động đó làm bùi tai, mát mắt Gorbachev là đủ. Sự quỵ lụy cơ hội ấy đã được đền đáp: Yeltsin được cất nhắc vào Bộ Chính trị và nghiễm nhiên ngồi vào chiếc ghế Thị trưởng Moskva quyền lực (1985-1987).

Giai đoạn 1989-1991, khi con tàu Liên Xô đang chao đảo trong cơn bão, Yeltsin vươn vòi bạch tuộc thâu tóm Hội đồng Xô Viết Tối cao. Nước Nga lâm vào cảnh "một quốc gia, hai chính quyền": Gorbachev là Tổng thống toàn Liên Xô, còn Yeltsin là Tổng thống của nước Cộng hòa XHCN Xô Viết Nga.

Tháng 8/1991, một nhóm các tướng lĩnh và lãnh đạo trung thành với Xô Viết (dưới sự lãnh đạo của Giám đốc KGB Vladimir Kryuchkov) đã tiến hành đảo chính để cứu vãn Liên Xô, giam lỏng Gorbachev tại Krym. Yeltsin, đóng vai người hùng dân chủ, đã đứng lên dẹp loạn. Tuy nhiên, đằng sau lớp áo choàng anh hùng ấy lại là bóng dáng của một kẻ phản quốc. Pyotr Shcherbakov, Chủ tịch Liên minh các quý tộc Nga tại Mỹ, sau này đã tiết lộ một sự thật động trời: "CIA đã chuyển những khoản tiền khổng lồ qua Đại sứ Strauss để mua chuộc các tướng lĩnh Liên Xô. Nhờ những đồng Đô-la ấy, các sư đoàn tinh nhuệ như lính dù Taman và Dzerzhinsky đã quay súng ủng hộ Yeltsin."

Đảo chính thất bại, Yeltsin chính thức chiếu tướng Gorbachev. Tháng 11/1991, ông ta vung tay ký sắc lệnh cấm Đảng Cộng sản Liên Xô hoạt động trên chính mảnh đất đã sinh ra nó. Đỉnh điểm của sự phản bội là ngày 8/12/1991 (Hiệp ước Belovezha), Yeltsin cùng lãnh đạo Ukraine và Belarus ngồi lại, tự ý xé bỏ tờ giấy khai sinh của Liên bang Xô Viết, lập ra một tổ chức bù nhìn mang tên SNG (Cộng đồng các quốc gia độc lập). Một đế chế vĩ đại đã bị bức tử trên bàn tiệc của những kẻ cơ hội chính trị.

B. Máu và Lửa: Cách Yeltsin "Dân chủ hóa" nước Nga

Ngày 25/12/1991, một ngày đen tối nhất trong lịch sử thế kỷ 20: lá cờ búa liềm kiêu hãnh hạ xuống khỏi nóc điện Kremlin, chấm dứt 74 năm thanh xuân rực rỡ của một siêu cường, mở ra chương tăm tối nhất cho hàng trăm triệu mảnh đời Xô Viết.

Nhưng Liên Xô tan rã trên giấy tờ không có nghĩa là tinh thần Xô Viết đã chết. Hàng triệu người dân Nga và các lực lượng trung thành vẫn đứng lên chống lại những chính sách điên rồ của Yeltsin. Suốt năm 1992, Xô Viết Tối cao và Đại hội Đại biểu Nhân dân toàn Nga đã kịch liệt phản đối tư duy bán nước của ông ta, cố gắng giữ lại quyền kiểm soát chính phủ, ngân hàng và tài sản quốc gia.

Đứng trước vật cản, sự máu lạnh bản ngã của cậu bé mất hai ngón tay năm xưa trỗi dậy. Ngày 21/9/1993, Yeltsin đơn phương ra sắc lệnh giải tán Xô Viết Tối cao và Quốc hội – một hành động chà đạp trắng trợn lên Hiến pháp Liên Xô 1978. Với Yeltsin, Hiến pháp chỉ là tờ giấy lộn. Khi Quốc hội kiên quyết bám trụ và phản đối? Rất đơn giản, ông ta cho mang hẳn xe tăng ra giữa thủ đô Moskva, nã đạn pháo thẳng vào tòa nhà Quốc hội Trắng. "Nền dân chủ" mà Yeltsin hứa hẹn được xác lập trên xác của 187 người chết và 437 người bị thương. Tòa nhà Nghị viện bị ném bom, các lãnh đạo đối lập bị tống ngục, đường phố tắm trong máu. Đến lúc này, hình bóng của một thành trì XHCN vì nhân dân đã hoàn toàn bị xóa sổ, thay vào đó là một nước Nga nát be nát bét dưới gót giày của độc tài tư bản hoang dã.

C. Cuộc diệt chủng kinh tế vĩ đại nhất lịch sử

Yeltsin không đợi đến khi củng cố xong quyền lực mới bắt đầu phá. Ngay từ ngày 2/1/1992, "liệu pháp sốc" khét tiếng bắt đầu có hiệu lực. Nếu nền kinh tế Nga mới chỉ "hộc máu" sau 5 năm cải tổ của Gorbachev, thì dưới tay Yeltsin, nó chính thức đứt hơi.

Chỉ trong chớp mắt, lạm phát bùng nổ hàng ngàn phần trăm. Mọi khoản tiền tiết kiệm tích cóp cả một đời, đổ mồ hôi sôi nước mắt của những người công nhân Xô Viết lương thiện, tan thành mây khói. Một cuốn sổ tiết kiệm từng mua được cả một gia tài nay chỉ đổi được đúng... vài chai Vodka. Thuế cao, nhà máy đóng cửa, một cuộc khủng hoảng giảm phát quy mô chưa từng có càn quét đất nước. Trong khi người dân chết đói, giới quan chức tay chân của Yeltsin lại vớ bẫm nhờ lũng đoạn tín dụng quốc gia.

Sự phá hoại đạt đến tầm nghệ thuật khi Yeltsin quyết định "triệt hạ" nền tảng sản xuất công nghiệp khổng lồ của Liên Xô. Sinh thời, nền công nghiệp ấy từng khiến cả phương Tây mất ăn mất ngủ. Có lẽ vì lòng bao dung và sự "ngây thơ" vô độ, Yeltsin muốn "giúp" những người bạn Mỹ bớt sợ hãi chăng? Từ đầu năm 1992, ông ta tiến hành tư nhân hóa ồ ạt, thả nổi giá cả, gỡ bỏ mọi rào cản để hàng hóa phương Tây tràn ngập thị trường. Nền sản xuất trong nước, vốn không quen với tính cạnh tranh cá lớn nuốt cá bé, lập tức chết yểu.

Kinh hoàng hơn, khối tài sản công khổng lồ – mồ hôi và máu của hàng thế hệ lãnh đạo và nhân dân Liên Xô, cùng những tài nguyên vĩ đại mà các thế hệ Sa hoàng đã phải dùng xương máu hàng ngàn năm mới giành được – bị Yeltsin đem đi "từ thiện" cho tư bản phương Tây và bọn đầu sỏ. Nhà cửa, dịch vụ, rồi đến các tập đoàn năng lượng, dầu khí, hạt nhân, khai khoáng lần lượt bị bán tống bán tháo với giá rẻ như cho mớ rau. Chỉ chưa đầy 3 năm, 112.600 xí nghiệp công nghiệp và 85.000 cơ sở dịch vụ đã chui tọt vào túi phương Tây và một nhóm nhỏ tài phiệt. Yeltsin còn hồn nhiên mời các "chuyên gia kinh tế" từ CIA và Mỹ sang tận Moskva để trực tiếp "vẽ đường cho hươu chạy", công khai cầu xin được đứng vào hàng ngũ phương Tây.

Chúng ta hãy làm một phép tính nhỏ: Trong 4 năm Chiến tranh Vệ quốc tàn khốc, cỗ máy chiến tranh khổng lồ của Hitler chỉ làm GDP Liên Xô suy giảm 22%. Gorbachev mất 5 năm để tạo ra thiệt hại gấp đôi con số đó. Nhưng thiên tài Boris Yeltsin chỉ cần đúng 3 năm để gây thiệt hại gấp 2,5 lần cuộc xâm lược của Đức Quốc Xã! Nếu tổ chức Guinness có hạng mục "Quốc gia tự hủy", cặp đôi Gorbachev - Yeltsin chắc chắn sẽ chia nhau giải vàng.

Đỉnh điểm là năm 1998, nước Nga vỡ nợ, đồng rúp hóa giấy lộn. Hàng triệu người vô gia cư. Sự sụp đổ của nền tảng y tế Xô Viết, cộng với nghèo đói cùng cực, đã dẫn đến một cuộc diệt chủng không tiếng súng. Dân số Nga từ 148 triệu người (năm 1991) sụt giảm chóng mặt xuống còn 141 triệu (năm 2000). Những người may mắn giữ được việc làm, chẳng hạn như giáo viên, phải nhận lương bằng... rượu Vodka và giấy vệ sinh. Từ một quốc gia nơi mọi công dân đều được nhà nước đài thọ y tế, giáo dục, không phải lo cái ăn cái mặc, nay họ phải bới rác để sinh tồn. Sự nuối tiếc về một Liên Xô huy hoàng chưa bao giờ cứa vào lòng người Nga đau đớn đến thế.

D. Con rối địa chính trị ngây thơ trong tay phương Tây

Kinh tế sụp đổ tất yếu kéo theo sự thảm hại về chính trị. Từ một siêu cường có quyền phủ quyết khiến cả thế giới nín thở tại Liên Hợp Quốc, nước Nga của Yeltsin hóa thành kẻ hành khất, ngoan ngoãn cúi đầu để kẻ thù tha hồ giẫm đạp.

Sự lọc lõi, tàn nhẫn của Yeltsin khi triệt hạ đối thủ trong nước lại biến mất tăm, thay vào đó là một sự ngây thơ chính trị đến mức xuẩn ngốc trước phương Tây. Kẻ thắng trận là Mỹ, với vị thế bề trên, đã ra những tối hậu thư ngạo mạn. Họ yêu cầu Nga phải thay đổi hoàn toàn thể chế chính trị thành tam quyền phân lập, xóa bỏ mô hình Xô Viết. Mỹ vung ra "củ cà rốt" là những lời hứa hẹn viện trợ kinh tế khổng lồ, dụ Yeltsin thực hiện tư nhân hóa và bán rẻ tài sản quốc gia.

Kết quả? Viện trợ kinh tế chỉ là chiếc bánh vẽ vĩ đại. Đổi lại, Nga rước về một quả núi nợ khổng lồ, bị ép phải từ bỏ hàng loạt căn cứ quân sự chiến lược ở nước ngoài – những thứ từng là lá chắn an ninh trước họng súng của NATO. Mỹ thừa hiểu tiềm lực của Nga, họ sợ một ngày con gấu ấy sẽ tỉnh giấc. Vậy nên, tổng thống Mỹ Bill Clinton (vào năm 1995) đã công khai phê chuẩn các chiến lược hỗ trợ phiến quân ly khai (điển hình như tại Chechnya), nhằm tiếp tục chia năm xẻ bảy nước Nga, xóa sổ hoàn toàn rủi ro đối với vị thế bá chủ toàn cầu của Washington. Yeltsin, trong cơn say của quyền lực (và cả nghĩa đen), vẫn cười hềnh hệch tưởng mình là đối tác của Mỹ.

E. Tự vặn răng nanh, dâng móng vuốt cho ngoại bang

Thành tựu cuối cùng và có lẽ là đớn đau nhất, chính là việc bóp nghẹt lực lượng vũ trang Nga. Những năm Chiến tranh Lạnh, kho vũ khí đi trước thời đại của Liên Xô luôn là cơn ác mộng của NATO. Lợi dụng lúc con gấu Nga đang thoi thóp vì đói, phương Tây đã đưa ra "Chương trình giảm trừ mối đe dọa vũ khí hạt nhân" (Nunn-Lugar). Yeltsin, với sự hân hoan của một kẻ ngốc, đã hăm hở đặt bút ký.

Chỉ trong một thập kỷ, Nga đã tự tay dùng búa tạ đập nát 7.610 đầu đạn hạt nhân, 902 tên lửa liên lục địa (ICBM), 684 tên lửa đạn đạo tàu ngầm, 33 tàu ngầm hạt nhân, tiêu hủy 498 hầm phóng, 191 bệ phóng di động, và 155 máy bay ném bom chiến lược... Khối tài sản quân sự trị giá hàng ngàn tỷ USD, kết tinh trí tuệ của vạn nhà khoa học Xô Viết, bị phá hủy chỉ để nhận lại... 8,8 tỷ USD tiền "viện trợ" từ Mỹ.

Nực cười và bi đát hơn nữa, 40% trong số 8,8 tỷ USD đó lại chảy ngược về túi nước Mỹ để trả công cho các "chuyên gia" Mỹ sang... giám sát và hướng dẫn người Nga cách đập đồ của chính mình. Cả một dân tộc kiêu hãnh phải cắn răng trả tiền cho kẻ thù để chúng dạy cách tự tước khí giới!

Không chỉ phá, Yeltsin còn hào phóng bán tống bán tháo các bí mật quân sự tối mật. Tinh hoa công nghệ của chiếc Yak-141 (tiêm kích cất cánh thẳng đứng) bị chuyển giao cho Mỹ để họ chế tạo tiêm kích F-35 ngày nay. Công nghệ chế tạo Su-27, xe tăng, tàu sân bay cũng được bán rẻ cho Trung Quốc, giúp nền quốc phòng của Mỹ và Trung Quốc nhảy vọt qua hàng chục năm nghiên cứu. Có thể nói, Yeltsin chính là vị ân nhân vĩ đại nhất của công nghiệp quốc phòng NATO và phương Đông hiện đại!

Lời Kết

Bức tranh nước Nga thập niên 90 dưới bàn tay Boris Yeltsin là một tác phẩm của máu, nước mắt, sự phản bội và nghèo đói. Kết hợp với nền móng rệu rã do Mikhail Gorbachev tạo ra, sự lọc lõi mưu mô vơ vét quyền lực trong nước nhưng lại ngây thơ đến thảm hại trước nụ cười giả tạo của phương Tây nơi Yeltsin đã giáng một đòn ân huệ, kết liễu một siêu cường vĩ đại.

Nhìn lại quá khứ, người ta không khỏi quặn lòng xót xa cho một Liên Xô lừng lẫy, nơi con người từng vươn tới những vì sao và không một ai bị bỏ lại phía sau, lại chết tức tưởi bởi chính những kẻ lãnh đạo đứng đầu. Đáng tiếc thay, lịch sử không có chữ "nếu", và không có loại thần dược nào có thể vãn hồi được sự hối hận. Đế chế Xô Viết vĩnh viễn hóa thành cát bụi, để lại bài học xương máu ngàn đời về cái giá của sự phản bội và sự ngây thơ chính trị.

Tác giả: Chu Đức Thuận