Từ “Kỳ Tích” Đến “Cợt Nhả”: Gen Z Cần Một Bản Hòa Tấu, Không Cần Bài Thuyết Giáo!

Nếu lướt một vòng trên các nền tảng mạng xã hội hiện nay, bạn sẽ rất dễ chới với giữa hai thái cực. Một bên là hình ảnh những thanh niên 2k "sáng lập startup", "sở hữu tài sản triệu đô ở tuổi 20", "chinh phục học bổng toàn phần" – những đại diện ưu tú được báo chí tung hô là "thế hệ kỳ tích". Nhưng ngay ở khoảng lướt tiếp theo, bạn lại bắt gặp những màn "flexing" đọc đến đâu bật cười đến đó, những meme tự trào "đi làm vì đam mê chứ lương 5 triệu", "sáng làm hướng nội, tối làm hướng ngoại", cùng một triết lý sống thả trôi rất dở khóc dở cười. Đó chính là khía cạnh mà người ta hay gọi bằng cái tên đầy châm biếm: "thế hệ cợt nhả".

Vậy Gen Z thực chất là ai? Họ là những siêu nhân gánh vác tương lai đất nước hay là một tập thể "mệt mỏi, thích đùa và hay hoang mang"?

1. "Cợt Nhả" – Lớp Giáp Tự Chữa Lành Hay Sự Buông Xuôi?

Nói một cách công bằng, sự "cợt nhả" của người trẻ hôm nay không hoàn toàn là sự tha hóa hay thiếu trách nhiệm. Trong một thế giới biến động nhanh chóng, áp lực vô hình từ kinh tế, việc làm, đến những tiêu chuẩn chuẩn mực trên mạng xã hội khiến áp lực đè nặng lên vai giới trẻ.

"Nói áp lực mới tạo ra kim cương là đúng, nhưng trước khi thành kim cương thì chúng nó cũng muốn làm... một con người bằng xương bằng thịt cái đã!"

Sự hài hước, trào phúng, thậm chí chối bỏ sự nghiêm túc đôi khi chỉ là một cơ chế tự vệ. Dùng sự cợt nhả để tiêm cho mình một liều "vacxin tinh thần", để cười vào những khó khăn rồi ngày mai lại tiếp tục vác balo đi làm. Đó là cách họ tự chữa lành.

Tuy nhiên, ranh giới giữa "hài hước lành mạnh" và "thờ ơ vô cảm" lại rất mong mỏng. Nếu cợt nhả quá đà, người trẻ dễ rơi vào bẫy nihilism (chủ nghĩa hư vô) – coi thường mọi giá trị, hoài nghi mọi lý tưởng, và tệ hơn là mất đi sức đề kháng trước những luồng thông tin lệch lạc, độc hại trên không gian mạng.

2. Bắt Bệnh "Triệu Chứng": Rốt Cuộc Cuộc Khủng Hoảng Này Từ Đâu Chui Ra?

Nếu chỉ nhìn ở bề nổi, các vị phụ huynh thuộc thế hệ trước rất dễ buông một câu thở dài: "Ngày xưa bố mẹ ăn khoai ăn sắn còn học giỏi, làm giàu, thời nay ăn trắng mặc trơn mà suốt ngày than mệt!". Nhưng than ôi, mỗi thời một kiểu "ăn đạn".

Thế hệ Gen Z sinh ra đúng vào thời điểm bùng nổ công nghệ. Họ không thiếu cơm ăn áo mặc, nhưng họ thiếu một thứ vô hình: Sự bình yên trong tâm trí.

• Sự thao túng của thuật toán và áp lực so sánh: Mở TikTok thấy bạn đồng lứa mua nhà, mở Instagram thấy bạn cùng lớp đi du lịch Châu Âu, mở LinkedIn thấy thiên hạ làm Director từ tuổi 22. Chuẩn mực của "thành công" bị đẩy lên cao một cách phi lý.

• Mặt trái của chủ nghĩa tư bản tự do tiêu dùng: Nền kinh tế thị trường khi thiếu đi định hướng nhân văn sẽ biến con người thành những "cỗ máy tiêu dùng". Giới trẻ bị cuốn vào vòng xoáy: Làm việc kiệt sức (burnout) $\rightarrow$ Tiêu tiền để xả stress $\rightarrow$ Hết tiền lại phải làm việc kiệt sức.

• Sự khủng hoảng niềm tin: Khi mọi thứ xung quanh biến đổi quá nhanh, các giá trị bị thương hại hóa, người trẻ cảm thấy mất phương hướng. Họ chọn "cợt nhả" như một cách tự trào: Nếu không thể kiểm soát được tương lai, thôi thì cười vào nó cho đỡ sợ ! 

Bản chất gốc rễ của CNXH không phải là những định lý toán học phức tạp hay những bài diễn văn lên gân. Hãy nhìn vào mục tiêu cốt lõi mà Bác Hồ và Đảng ta đã lựa chọn

CNXH chính là câu trả lời cho những mâu thuẫn mà Gen Z đang gặp phải:

1. CNXH giải phóng con người khỏi sự nô dịch của đồng tiền: CNXH không cấm bạn làm giàu, nhưng CNXH khẳng định giá trị của bạn không đo bằng số tiền trong tài khoản hay chiếc xe bạn đi. Bạn có quyền sống một cuộc đời bình yên, làm công việc mình thích mà vẫn được xã hội tôn trọng.

2. CNXH tạo ra "màng lưới an toàn" (Safety Net): Tại sao Gen Z hay hoang mang? Vì họ sợ thất bại. Nhưng khi Nhà nước giữ vững định hướng XHCN — đầu tư vào y tế công, giáo dục công, kiểm soát giá cả các mặt hàng thiết yếu, giữ vững ổn định chính trị — đó chính là việc tạo ra một tấm nệm hơi phía dưới. Dù bạn có nhảy cao hay bị ngã, bạn vẫn không bị đập đầu xuống đất.

3. Tự do thực sự chứ không phải tự do hoang dã: Sự lãnh đạo của Đảng không phải là chiếc khung sắt thu hẹp góc nhìn, mà là hệ tọa độ định hướng. Giống như luật giao thông: Đèn đỏ và dải phân cách không phải để cấm bạn đi, mà là để đảm bảo tất cả mọi người cùng đi an toàn, không ai đâm vào ai!

4. Giải Pháp "Gom Đám" Gen Z: Làm Sao Để "Chữa Lành" Mà Không Cần "Dạy Đời"?

Muốn giáo dục hay đồng hành cùng Gen Z, điều cấm kỵ nhất là giáo điều và áp đặt. Tuổi trẻ có cái tôi rất lớn; càng dọa dẫm hay lên gân dạy dỗ, chúng lại càng tìm cách "bật" lại hoặc âm thầm rút lui vào thế giới riêng.

Đã đến lúc công tác thanh niên và định hướng tư tưởng cần một bước chuyển mình thực tế, tinh tế và văn minh hơn.

A. Đổi mới tư duy tập hợp từ Đoàn Thanh niên và Mạng xã hội

• Đến nơi người trẻ ở, nói ngôn ngữ người trẻ dùng: Đoàn Thanh niên không thể mãi giữ các hình thức sinh hoạt khô cứng. Cần chủ động tạo ra các cộng đồng trên TikTok, Facebook, Discord... với nội dung hấp dẫn, nhân văn nhưng cách thể hiện phải hóm hỉnh, bắt trend. Dùng meme để truyền tải thông điệp tích cực, dùng video ngắn để kể chuyện lịch sử – đó mới là cách nhập cuộc thông minh.

• Quy tập bằng thực tiễn, không quy tập bằng khẩu hiệu: Thay vì những bài diễn văn dài dòng, hãy cuốn hút Gen Z vào các hoạt động trải nghiệm thực tế: những chuyến đi "ngược dòng lịch sử", các dự án cộng đồng bảo vệ môi trường, phát triển kinh tế số địa phương... Để họ tự cảm nhận và tự rút ra bài học.

B. Nâng cao "Sức đề kháng văn hóa" trước các luận điệu phản động

• Biết mình là ai từ chiều sâu lịch sử: Văn hóa và lịch sử Việt Nam chính là mỏ neo vững chắc nhất. Khi người trẻ hiểu được cái giá của hòa bình, hiểu được bản sắc độc đáo của dân tộc, họ sẽ tự hào một cách tự nhiên chứ không cần ai ép buộc.

• Gia tăng năng lực phản biện: Thế lực thù địch thường lợi dụng tâm lý "cợt nhả", hoài nghi của tuổi trẻ để cài cắm thông tin sai lệch, giật dây tâm lý bất mãn. Cách tốt nhất để giúp Gen Z đề kháng không phải là cấm đoán, mà là cung cấp cho họ sự thật một cách minh bạch, đa chiều, giúp họ nhận ra bản chất thao túng của các tin tức độc hại.

C. Tạo dựng môi trường "Định hướng mà như không định hướng"

• Tôn trọng sự lựa chọn cá nhân trên nền tảng pháp luật: Hãy để người trẻ tự do chọn làm một startup gánh vác "kỳ tích", hoặc một nhân viên văn phòng sống nhẹ nhàng an yên. Miễn là họ sống có trách nhiệm với bản thân, gia đình và tuân thủ pháp luật.

• Lãnh đạo bằng sự đồng cảm: Khi các chính sách của Đảng và Nhà nước được cụ thể hóa thành cơ hội việc làm, hỗ trợ khởi nghiệp, nhà ở xã hội và an sinh rõ rệt, người trẻ sẽ tự khắc tin tưởng và đồng hành. Sự tin tưởng bền vững nhất luôn bắt nguồn từ những lợi ích thực tế mà họ nhận được mỗi ngày.

Lời Kết

Gen Z không hoàn toàn là "kỳ tích" để phải gánh trên vai những kỳ vọng quá tầm, cũng không phải là "cợt nhả" đến mức vô cảm, bất cần. Họ đơn giản là một thế hệ giàu tiềm năng, nhạy bén nhưng cũng đầy trăn trở trong một thế giới nhiều biến động.

Định hướng cho thế hệ này không phải là nhốt họ vào một khuôn mẫu cứng nhắc, mà là cho họ một tự do có trách nhiệm, một điểm tựa tư tưởng vững chắc. Con đường Chủ nghĩa Xã hội mà Bác Hồ và Đảng ta đã chọn chính là không gian an toàn nhất, nhân văn nhất để người trẻ vừa sống hạnh phúc cho bản thân, vừa tự tin đóng góp gánh vác tương lai dân tộc.

Tác giả: Chu Đức Thuận