Ngoại Giao Việt – Trung: Từ Nghệ Thuật Ngôn Từ Đến Tầm Nhìn Chiến Lược

1. Sự sắc sảo trong lựa chọn thuật ngữ ngoại giao Vấn đề xoay quanh cụm từ "Cộng đồng chia sẻ tương lai" và "Cộng đồng chung vận mệnh" thực chất đã được giới quan sát và phân tích chính trị mổ xẻ từ lâu. Việc sử dụng khái niệm này không hẳn là một sáng kiến hoàn toàn mới chưa từng có tiền lệ, như một số góc nhìn ngợi ca quá đà vẫn lầm tưởng. Để có cái nhìn khách quan, chúng ta có thể tham chiếu chéo qua nhiều luồng thông tin và các hãng thông tấn quốc tế để thấy rõ bản chất.

Sự khác biệt nằm ở cách diễn giải và vận dụng ngữ nghĩa:

• "Chung vận mệnh": Mang hàm ý gắn kết sinh tử, tạo ra sự ràng buộc sâu sắc mang tính định mệnh (tựa như quan niệm "sống chết có nhau" trong dân gian).

• "Chia sẻ tương lai": Hướng tới sự đồng hành, hợp tác cùng có lợi, chia sẻ cả cơ hội lẫn rủi ro ("sướng khổ có nhau, có phúc cùng hưởng, có họa cùng chia"), mang sắc thái cởi mở, linh hoạt và giảm thiểu sự ràng buộc nặng nề.

Việc truyền thông Việt Nam thống nhất ưu tiên sử dụng thuật ngữ "chia sẻ tương lai" là một nước cờ ngoại giao vô cùng khôn khéo và hài hòa. Lựa chọn này vừa thể hiện thiện chí, sự tươi mới trong quan hệ song phương, vừa giữ vững được thế đứng độc lập, tự chủ của quốc gia mà không rơi vào thế bị động.

2. Những tiền lệ đặc biệt và vị thế độc lập của Việt Nam Nhìn lại tiến trình lịch sử từ khi Việt - Trung bình thường hóa quan hệ năm 1991, có thể thấy rõ vị thế ngày càng được khẳng định của Việt Nam. Nếu các thế hệ lãnh đạo trước của Trung Quốc (như Chủ tịch Giang Trạch Dân, Chủ tịch Hồ Cẩm Đào) thường sang thăm Việt Nam 2 lần trong nhiệm kỳ, thì đương kim Chủ tịch Tập Cận Bình đã có chuyến thăm thứ 3 trên cương vị cao nhất – chưa kể những lần thăm khi còn là cán bộ quy hoạch chiến lược cấp cao.

Sự đặc biệt không chỉ nằm ở tần suất, mà cốt lõi nằm ở thái độ ngoại giao. Xuyên suốt các kỳ tiếp xúc, nhà lãnh đạo Trung Quốc luôn thể hiện sự tôn trọng sâu sắc, ân cần và tương kính đặc biệt dành cho cấp lãnh đạo cao nhất của nước ta. Trong bối cảnh vị thế của Trung Quốc hiện nay trên trường quốc tế khiến nhiều nguyên thủ quốc gia phải nhún nhường để kết thân, việc Chủ tịch Tập Cận Bình dành sự quý mến và biểu cảm trọng thị hiếm có cho lãnh đạo Việt Nam là một điểm nhấn cực kỳ khác biệt.

Thêm vào đó, việc nhà lãnh đạo Trung Quốc đăng tải một bài viết dọn đường dư luận với lời lẽ khiêm nhường, hòa hiếu và chân thành trên báo chí trước thềm chuyến thăm cũng là một tiền lệ chưa từng có. Đối diện với một cường quốc có quy mô và tầm ảnh hưởng khổng lồ, việc chúng ta thiết lập và duy trì được thế đứng buộc đối tác phải dành sự tôn trọng tuyệt đối – ít nhất là về mặt hình thức ngoại giao vĩ mô – chính là một thành tựu xứng đáng được ghi nhận.

3. Tầm nhìn địa chính trị và cơ hội bứt phá Trong các thông điệp của mình, ông Tập Cận Bình liên tục nhấn mạnh các từ khóa mang tính định hướng: kiên trì tin cậy, kiên trì hài hòa lợi ích, kiên trì hữu nghị thân thiết và đối xử chân thành. Đằng sau những động thái ngoại giao bài bản này là một tầm nhìn chiến lược có tính toán kỹ lưỡng.

Mục tiêu cốt lõi của Trung Quốc là phục hưng sức mạnh, khôi phục vị thế trung tâm kinh tế toàn cầu tựa như thời kỳ Đại Đường thịnh thế – nơi mọi con đường tơ lụa đều đổ về Trường An. Giới tinh hoa Bắc Kinh nhận thức rõ: dù sở hữu sức mạnh quân sự to lớn đến đâu, việc để xảy ra xung đột quy mô lớn với các quốc gia láng giềng sẽ kéo theo hệ lụy khôn lường về dài hạn. Nếu không khéo léo, họ sẽ rơi vào "cái bẫy" địa chính trị của các đối thủ lớn (điển hình là Mỹ), dẫn đến sự sụp đổ hoàn toàn của "Giấc mộng Trung Hoa".

Chính vì lẽ đó, Sáng kiến Vành đai và Con đường (BRI) ra đời. Trung Quốc đang đổ những nguồn vốn khổng lồ vào hệ thống hạ tầng kết nối, đặc biệt là mạng lưới đường sắt nội địa và quốc tế, nhằm thiết lập một trật tự liên kết kinh tế mà Bắc Kinh làm trung tâm.

4. Thực tiễn hợp tác: Từ tầm nhìn đến hành động Trong quan hệ quốc tế, đặc biệt là với láng giềng, sự va chạm về lợi ích (như những tranh chấp hiển hiện) là điều tất yếu. Tuy nhiên, nghệ thuật ngoại giao là biết gác lại bất đồng để nắm bắt thời cơ. Cơ hội hợp tác trong giai đoạn lãnh đạo của Chủ tịch Tập Cận Bình là một lợi thế chiến lược hiếm có đối với một mối quan hệ láng giềng vốn mang nhiều thăng trầm lịch sử.

Thành quả thực tiễn từ nghệ thuật ngoại giao khôn khéo này chính là 36 văn kiện hợp tác được ký kết. Trong khuôn khổ tinh thần "Cộng đồng chia sẻ tương lai" – nơi đôi bên cùng có lợi, cùng phát triển giàu mạnh – một trọng tâm lớn được đặt vào việc hợp tác phát triển đường sắt. Đây là một tín hiệu vô cùng tích cực, là tiền đề vững chắc để chúng ta có thể kỳ vọng vào những bước đột phá mạnh mẽ đối với các dự án đường sắt cao tốc của Việt Nam trong thời gian sắp tới.

Tác giả: Chu Đức Thuận