ĐẢNG CỘNG SẢN VIỆT NAM: BÀN TAY SẮT VÀ MÔ HÌNH "SIÊU TẬP ĐOÀN TÀI PHIỆT" ĐIỀU PHỐI KINH TẾ QUỐC GIA

Định nghĩa thế nào là một tập đoàn tài phiệt? Phải chăng đó đơn thuần là một cỗ máy in tiền khổng lồ, hay bản chất sâu xa của nó là một con bạch tuộc vươn vòi thao túng mọi ngóc ngách của xã hội, từ kinh tế, truyền thông cho đến cả pháp luật và hệ thống chính trị?

Khi nhắc đến khái niệm này, thế giới lập tức gọi tên các "Chaebol" của Hàn Quốc. Khởi thủy là những tập đoàn gia đình trị được Chính phủ o bế, bơm vốn để kiến tạo nên "Kỳ tích sông Hàn", những Samsung, LG, SK hay Hyundai nay đã vươn mình thành những con quái vật kinh tế mất kiểm soát. Quy mô của chúng phình to đến mức bóp nghẹt quyền lực của Chính phủ. Nền kinh tế Đại Hàn Dân Quốc giờ đây bị bắt cóc làm con tin; chỉ cần một Chaebol hắt hơi, cả quốc gia bạo bệnh. Đưa các Chaebol này lên bàn cân với giới tư bản tài phiệt Mỹ lại càng khập khiễng, bởi quá trình tích lũy tư bản của Mỹ kéo dài hàng trăm năm đẫm máu, trong khi Hàn Quốc và Việt Nam đều là những quốc gia đi lên từ tro tàn chiến tranh, buộc phải dùng sức mạnh nhà nước để rút ngắn giai đoạn.

Nhiều chuyên gia kinh tế cho rằng Việt Nam đang "copy" mô hình Hàn Quốc: bơm nguồn lực để tạo ra những "quả đấm thép", những tập đoàn tư nhân làm xương sống cho nền kinh tế. Nhưng sự thật là, với thể chế độc đảng, Việt Nam đang kết hợp sự linh hoạt của tư bản Hàn Quốc với bàn tay sắt kiểm soát tuyệt đối của Trung Quốc. Quá trình này được vận hành bằng những nước cờ kinh tế chính trị cực kỳ tàn khốc và chuẩn xác.

1. Ảo tưởng dân chủ phương Tây và Bài toán tích lũy tư bản phương Đông

Việt Nam có một vạch xuất phát kinh tế dưới cả mức số 0: Hàng chục năm bị thực dân tàn phá, tài nguyên bị bòn rút, lại nằm cạnh một "công xưởng thế giới" khổng lồ là Trung Quốc, khiến nền kinh tế có độ mở quá cao và cực kỳ dễ tổn thương.

Trong bối cảnh đó, bài học dân chủ của phương Tây là một liều thuốc độc nếu áp dụng sai thời điểm. Thể chế phương Tây sinh ra để phục vụ giới tài phiệt đã hoàn thành quá trình tích lũy tư bản. Còn ở phương Đông, đặc thù thoát thai từ phong kiến muộn màng đòi hỏi một cơ chế tập quyền cao độ để dồn lực phát triển. Bất chấp sự dèm pha của phương Tây, lịch sử kinh tế đã chứng minh: Singapore hóa rồng nhờ sự độc tôn tàn nhẫn của Lý Quang Diệu; Nhật Bản bứt phá nhờ quyền lực tuyệt đối của thời kỳ Minh Trị duy tân; Trung Quốc và Đài Loan lột xác dưới bàn tay bọc thép của Đặng Tiểu Bình và Tưởng Giới Thạch; hay các quốc gia Ả Rập vươn lên bằng nền quân chủ chuyên chế.

Dân chủ hạn chế đổi lấy kinh tế tăng trưởng thần tốc – đó là sự đánh đổi bắt buộc để sinh tồn trong thế giới cá lớn nuốt cá bé. Phương Tây luôn lớn tiếng rao giảng dân chủ cho phương Đông, nhưng bản chất sâu xa của tư bản là không bao giờ muốn có thêm đối thủ ngồi chung mâm chia lại miếng bánh thị phần toàn cầu.

2. Từ quả đấm thép Quốc doanh đến cuộc đại phẫu "Đốt lò"

Vào thập niên 90, việc Chính phủ dồn toàn bộ nguồn lực quốc gia cho các Tập đoàn Nhà nước (DNNN) là nước đi kinh tế duy nhất đúng. Trong bối cảnh nền kinh tế tư nhân còn yếu ớt, mỏng manh hậu bao cấp, chính các DNNN là những chiếc máy ủi dọn đường, kéo Việt Nam thoát khỏi vũng lầy nghèo đói.

Tuy nhiên, khi kinh tế hội nhập sâu rộng, mặt trái của mô hình DNNN bắt đầu bộc lộ. Ưu đãi quá lớn nhưng thiếu sức ép sinh tồn từ thị trường tự do đã sinh ra sự trì trệ, bảo thủ, lợi ích nhóm và tham nhũng tàn phá. Những cái tên như Viettel, Vinamilk hay các doanh nghiệp bia rượu tỏa sáng cũng không thể tẩy trắng được những khoản nợ hàng chục nghìn tỷ đồng, những di sản đổ nát mà Vinashin, Vinalines để lại. Các tập đoàn Điện lực, Than khoáng sản, Dầu khí... ngốn nguồn lực khổng lồ nhưng tỷ suất lợi nhuận trên vốn (ROE) lại quá thảm hại.

Đứng trước nguy cơ vỡ nợ quốc gia và khủng hoảng thể chế, Đảng Cộng sản Việt Nam đã thực hiện một cuộc "tái cấu trúc doanh nghiệp" lớn nhất lịch sử: Cổ phần hóa và Đốt lò. Không tự sát kinh tế bằng cách tư nhân hóa ồ ạt vô tội vạ như cách Liên Xô đã làm và bị các "Oligarch" (trùm sỏ) cướp sạch tài sản; Việt Nam làm cực kỳ bình tĩnh: Năng lực quản lý nhà nước vươn tới đâu, nới lỏng thị trường tới đó. Đại hội 10 cho phép Đảng viên làm kinh tế tư nhân. Đại hội 11 dưới thời Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng chính thức định vị: Kinh tế tư nhân là động lực quan trọng. Đồng thời, củi được đưa vào lò để thanh trừng những khối u lợi ích nhóm, tự làm sạch bộ máy lãnh đạo.

Bởi vậy, dù bước vào kinh tế thị trường, tư nhân phát triển bùng nổ, Chính phủ vẫn chưa bao giờ đánh mất quyền kiểm soát. Không một tập đoàn tài phiệt tư nhân nào ở Việt Nam có cơ hội tự tung tự tác như Hàn Quốc, bởi Đảng đang "nắm thóp" chúng bằng ba sợi dây thừng kinh tế cực kỳ hiểm hóc:

3. Ba thế gông cùm: Cách Đảng Cộng sản kiểm soát giới Tài phiệt

Thứ nhất: Quyền lực bảo lãnh tín dụng và Đòn bẩy ngoại giao

Trong thế giới tư bản, vốn là máu. Một doanh nghiệp Việt Nam đi ra quốc tế sẽ không là gì nếu không có định mức tín nhiệm quốc gia đứng sau. Đảng sử dụng quyền lực chính trị để làm "Bảo lãnh tài chính" (Underwriting) cho doanh nghiệp tư nhân.

Điển hình, Vinfast làm sao có thể vay được gói tín dụng hàng tỷ Euro từ Đức khi giá trị nội tại của họ lúc đó chưa đủ sức thế chấp? Đó là vì có bóng dáng của Chính phủ Việt Nam đứng ra đàm phán, đánh đổi bằng những hiệp ước vĩ mô: Việt Nam ủng hộ vai trò đầu tàu EU của Đức hậu Brexit, trở thành bàn đạp cho tư bản Đức tiến vào Đông Nam Á. Đổi lại, Đức hậu thuẫn EV-FTA và ghế không thường trực tại Hội đồng Bảo an Liên Hợp Quốc cho Việt Nam. Đằng sau những bản hợp đồng hàng chục tỷ đô mua máy bay của VietJet Air, Vietnam Airlines, hay việc Vingroup nhận hàng tỷ đô từ SK Group (Hàn Quốc)... đều có dấu ấn của các chuyến công du ngoại giao cấp nhà nước.

Luật chơi rất rõ ràng: Nhà nước tạo hành lang, bơm oxy ngoại giao để anh vay vốn, mở rộng thị trường. Anh giàu lên nhờ nhà nước, thì sinh mạng kinh tế của anh nằm trong tay nhà nước.

Thứ hai: Nắm giữ Huyết mạch Ngân hàng – Nguồn sữa của tư bản

Không cần phải quản lý vi mô từng doanh nghiệp làm gì cho cồng kềnh, mệt mỏi. Nhà nước Việt Nam nắm quyền điều phối toàn bộ nền kinh tế thông qua Hệ thống Ngân hàng. Trong top 50 doanh nghiệp lớn nhất, ngân hàng chiếm thế áp đảo. Và quyền lực tuyệt đối (chi phối vốn, hạn mức tín dụng, room tín dụng) nằm gọn trong tay Ngân hàng Nhà nước và các ngân hàng gốc quốc doanh (Big 4).

Bất cứ tập đoàn tư nhân khổng lồ nào cũng sống dựa trên đòn bẩy tài chính (nợ vay). Bóp nghẹt room tín dụng hoặc siết nợ gốc, bất kỳ đế chế tỷ phú nào cũng có thể sụp đổ trong vài tháng. Chính phủ gián tiếp điều tiết sự sống chết của tư bản tư nhân bằng công cụ lãi suất và dòng tiền. Không những thế, Nhà nước còn dùng quyền lực để bảo vệ doanh nghiệp trong nước trước các cú sốc thương mại quốc tế (như vụ Mỹ áp thuế thép hòng trừng phạt thép đội lốt Đài Loan, Hàn Quốc; Chính phủ Việt Nam lập tức can thiệp chứng minh nguồn gốc để bảo vệ ngành thép nội địa). Hoặc câu chuyện Zalo từng bị chèn ép, nhưng nhờ "bàn tay vô hình" dẹp yên, nền tảng này nay đã đủ sức cạnh tranh sòng phẳng với Facebook tại sân nhà. Vừa răn đe bọn FDI "bố láo", vừa ngầm bảo hộ "gà nhà", đó là nghệ thuật quản trị kinh tế vĩ mô bậc thầy.

Thứ ba: Phủ quyết Chính trị - Cắt đứt vòi tuộc lũng đoạn

Tại Hàn Quốc hay Mỹ, tư bản dùng tiền mua truyền thông để tẩy não công chúng, đổ tiền vào các quỹ vận động tranh cử để mua ghế nghị sĩ, từ đó bẻ cong pháp luật phục vụ việc kinh doanh.

Tại Việt Nam, con đường này bị bịt kín vĩnh viễn. Đảng kiểm soát toàn diện công cụ truyền thông. Bất kỳ tài phiệt nào có ảo tưởng dùng truyền thông để thao túng thị trường hay tạo ảnh hưởng chính trị vượt khuôn khổ pháp luật, lập tức sẽ bị truyền thông nhà nước "dìm ngợp thở". Thể chế độc đảng cùng quy trình nhân sự khép kín, được thanh lọc gắt gao khiến tư bản không thể dùng tiền để "mua phiếu bầu" hay cài cắm người vào hệ thống lập pháp. Tiền của tài phiệt ở Việt Nam chỉ có giá trị trong thương trường, bước sang chính trường, nó lập tức bị vô hiệu hóa.

4. Kết luận: Siêu Tập đoàn mang tên Đảng Cộng sản Việt Nam

Khi nhìn vạn vật dưới lăng kính cấu trúc doanh nghiệp, ta sẽ thấy một sự thật cực kỳ thú vị: Tại Việt Nam, Vingroup, Sun Group hay Viettel không phải là những tập đoàn quyền lực nhất. Tập đoàn kinh tế tài phiệt lớn nhất, tinh vi nhất và vĩ đại nhất mang tên ĐẢNG CỘNG SẢN VIỆT NAM.

Hãy thử đối chiếu mô hình kinh doanh:

Cổ đông: Chính là hơn 5 triệu Đảng viên bám rễ ở mọi tầng lớp.

Đại hội Cổ đông: Đại hội Đảng toàn quốc, nơi quyết định tầm nhìn thập kỷ.

Hội đồng Quản trị: Bộ Chính trị và Ban Chấp hành Trung ương, bộ não điều phối quyền lực và dòng vốn.

Tổng Giám đốc / Chủ tịch: Tổng Bí thư.

Công ty con / Chi nhánh: Các Bộ ban ngành, Tỉnh ủy, Huyện ủy bao phủ khắp lãnh thổ.

Sản phẩm kinh doanh: Dịch vụ quản lý hành chính nhà nước, cung cấp an ninh, trật tự và kiến tạo chính sách.

Doanh thu: Thuế (thu nhập, giá trị gia tăng, xuất nhập khẩu...).

Ban Marketing/PR: Ban Tuyên giáo, định hướng người tiêu dùng (nhân dân).

Lợi nhuận: Không chia vào túi cá nhân, mà tích lũy thành Tài sản dự trữ Quốc gia, nguồn lực dự phòng xây dựng cầu đường, quân đội, y tế.

Mạng lưới của "Tập đoàn" này kết nối sâu xa đến từng tế bào xã hội, có bộ phận hoạch định (Bộ Kế hoạch & Đầu tư), có phòng tài chính (Bộ Tài chính), và có cả một hệ thống thanh tra, kiểm soát nội bộ khét tiếng ("Lò" của Ủy ban Kiểm tra Trung ương). Mỗi "công ty con" (địa phương) đều được giao KPI tăng trưởng kinh tế, thu ngân sách, và luôn có sự luân chuyển, bổ nhiệm nhân sự chéo để chống chia bè phái.

Các Chaebol Hàn Quốc có thể vung tiền để quyết định xem Chính phủ nên tồn tại hay sụp đổ. Nhưng tại vĩ tuyến 15 này, cục diện hoàn toàn lật ngược: Chỉ có Tập đoàn Đảng Cộng sản Việt Nam mới có quyền tối thượng để quyết định xem các tài phiệt kinh tế có xứng đáng được phép tồn tại, được hỗ trợ bơm vốn, hay bị đưa vào lò để tái cơ cấu! Trật tự đó là lời giải hoàn hảo để một quốc gia đi sau vừa phát triển kinh tế thị trường, vừa không bao giờ đánh mất chủ quyền vào tay giới tư bản.

Tác giả: Chu Đức Thuận