Xét trên lăng kính lịch sử từ quá khứ đến hiện đại, sẽ là một sự thiếu sót bỉ ổi nếu không lớn tiếng ca ngợi những "đóng góp vĩ đại" của nước Mỹ và phương Tây đối với nền hòa bình cũng như sự tiến bộ của nhân loại. Dưới ngọn cờ của Chủ nghĩa Tư bản, họ đã miệt mài gánh vác sứ mệnh dẫn dắt thế giới. Tuy nhiên, đằng sau những mỹ từ lấp lánh ấy, bản chất của sự "cống hiến" này lại mang một màu sắc vô cùng thực dụng và sặc mùi kim tiền.
Châu Âu, từ sau thời kỳ Phục hưng và Khai sáng, quả thực đã tạo ra những bước nhảy vọt về khoa học công nghệ. Thế nhưng, hãy sòng phẳng với nhau: phần lớn những phát minh mà họ tự hào rêu rao là "cống hiến cho nhân loại" thực chất là những thương vụ béo bở. Họ nghiên cứu vì đam mê, đúng, nhưng họ phân phối chúng vì lợi nhuận. Từ viên thuốc kháng sinh đến chiếc điện thoại thông minh, tất cả đều được gắn thẻ giá, thu tiền bản quyền và vắt kiệt thặng dư từ túi người tiêu dùng toàn cầu.
Nếu muốn định nghĩa hai từ "cống hiến" một cách thuần khiết nhất, hãy nhìn vào Thiếu tướng, Giáo sư Trần Đại Nghĩa của Việt Nam. Cống hiến là khi một trí thức từ chối mức lương tương đương hàng chục nghìn đô-la cùng cuộc sống nhung lụa tại các tập đoàn vũ khí phương Tây, để rẽ hướng chui vào chốn rừng thiêng nước độc. Ông mang chất xám của mình rèn nên những vũ khí sắc bén cho bộ đội Cụ Hồ mà không đòi hỏi quê hương phải trả bất kỳ đồng tiền bản quyền nào. Đó là cống hiến. Còn ở thế giới của những nhà tư bản vĩ đại, khái niệm cống hiến dường như chỉ tồn tại ở một dạng thức duy nhất: Những thứ người ta không hề bỏ tiền ra mua, không hề thỉnh cầu, nhưng vẫn được phương Tây ném thẳng xuống đầu. Đó mới là "đại ân tình" của họ dành cho thế giới.
Sách giáo khoa phương Tây vẫn tự hào viết rằng Christopher Columbus đã "tìm ra" châu Mỹ. Thật là một phép màu của ngôn từ, khi bạn có thể "tìm ra" một vùng đất đã có hàng chục triệu người sinh sống với những nền văn minh rực rỡ như Maya, Inca, Aztec hay Olmec. Họ có chữ viết, có lịch pháp siêu việt, có bộ máy tổ chức xã hội và kiến trúc đồ sộ.
Tuy nhiên, tạo hóa thật trớ trêu khi những "nhà khai sáng" da trắng không coi dân bản địa là con người. Kể từ khoảnh khắc lục địa này được "phát hiện", người dân bản địa bắt đầu được nhận những tấm vé một chiều đi thẳng xuống địa ngục. Công cuộc "khai phá" thực chất là một cuộc tuyệt diệt có hệ thống: từ phương thức thô sơ như tàn sát, đầu độc nguồn nước, cho đến vũ khí sinh học đời đầu là những chiếc chăn tẩm mầm bệnh đậu mùa – thứ dịch bệnh mà hệ miễn dịch của người bản địa chưa từng biết tới. Khi đại dịch chưa đủ tốc độ xóa sổ, họ dùng đến đại bác và súng trường.
Tiếp nối thế hệ những nhà thám hiểm là những nhóm người bị bần cùng hóa, những kẻ bất mãn chính trị, và những phần tử lưu vong từ "Cựu thế giới" dạt sang "Tân thế giới" tìm miền đất hứa. Bằng một công thức chung là cướp đất, lột da đầu dân da đỏ và dựng lên những đồn điền bóc lột nô lệ, họ đã khai sinh ra một loạt các quốc gia hiện đại tại Bắc Mỹ. Tiêu biểu nhất trong số đó là Hợp chủng quốc Hoa Kỳ – một siêu cường được nhào nặn từ DNA hiếu chiến, tham vọng mở cõi vô tận và nền tảng kinh tế tư bản sơ khai dựa trên máu nô lệ. Bằng một trí tưởng tượng phong phú, giới tinh hoa của họ đã tự huyễn hoặc ra khái niệm "Vận mệnh hiển nhiên" (Manifest Destiny) – một thứ chỉ dụ từ Thượng đế cho phép họ được quyền cai trị và đi "dí" văn minh vào mặt các dân tộc khác, bất chấp việc người ta có nhu cầu hay không.
Khi việc mở mang bờ cõi ở châu Mỹ đã bão hòa, phương Tây khoác lên mình chiếc áo choàng của những "Sứ giả ánh sáng" để vươn vòi bạch tuộc sang châu Á và châu Phi. Bất luận quốc gia của bạn có bề dày lịch sử hàng ngàn năm, chỉ cần bạn không có đại bác nòng rãnh xoắn hay súng máy Gatling, họ sẽ mặc định bạn là kẻ man rợ cần được "khai hóa".
Tại Lục địa đen: Các vương quốc cổ đại rực rỡ ở Bắc Phi và Tây Phi như Ai Cập, Mali, Ghana phút chốc bị coi là những vùng đất hoang vu cần chủ nhân. Những kẻ "khai sáng" tiêu diệt các cấu trúc xã hội truyền thống, biến châu lục này thành mỏ tài nguyên và lò cung cấp nhân lực rẻ mạt thông qua thảm kịch buôn bán nô lệ. Trớ trêu thay, ngày nay, những tạo tác văn hóa vô giá, thậm chí cả thi hài của các vị Pharaoh linh thiêng, lại đang nằm hiên ngang trong tủ kính của bảo tàng Louvre hay British Museum. Họ ăn cướp di sản của một châu lục rồi quay lại dõng dạc tuyên bố: "Châu Phi không hề có văn minh trước khi chúng tôi đến". Một sự mâu thuẫn khôi hài đến tàn nhẫn.
Tại Trung Hoa: Một đế chế với năm ngàn năm văn hiến đã được phương Tây "khai mở tư duy" bằng thuốc phiện. Khi nhà Thanh từ chối mua nọc độc, các cường quốc phương Tây cùng nhau xâu xé bằng súng đạn. Đỉnh điểm là Liên quân 8 nước tràn vào Bắc Kinh, đốt phá Viên Minh Viên, cướp đi từ ấn tín hoàng gia cho đến... cái bô vệ sinh bằng ngọc của Hoàng đế để mang về trưng bày. Đó là khởi đầu cho "Bách niên quốc sỉ" (Trăm năm nhục nhã) mà người Trung Quốc, dù có uống hắc ín, cũng không thể nào nuốt trôi.
Tại Việt Nam: Quốc gia với bốn ngàn năm văn hiến con Lạc cháu Hồng cũng hân hạnh được "nước mẹ Đại Pháp" sang bảo hộ để vắt kiệt cao su và than đá. Tiếp sau đó, người đồng minh vĩ đại là nước Mỹ đã tiếp quản sứ mệnh bằng cách rải hàng triệu tấn bom đạn, phô diễn "dân chủ B-52", bom Napalm và diệt cỏ tận gốc bằng chất độc màu da cam Dioxin. Ấy vậy mà ngày nay, vẫn có những "nhà rân chủ" mang tư tưởng vọng ngoại vàng vọt oán thán rằng: Tại sao thế hệ cha ông lại đổ máu để đuổi một "nền văn minh" hoa lệ như thế ra khỏi bờ cõi?
Khi chủ nghĩa thực dân kiểu cũ sụp đổ dưới làn sóng giải phóng dân tộc được truyền cảm hứng bởi hệ thống Xã hội Chủ nghĩa, phương Tây buộc phải thay đổi phương thức làm ăn. Họ không thể đem quân đi cướp bóc trắng trợn được nữa; họ cần một lớp màng bọc đạo đức. Thế là "Dân chủ" và "Nhân quyền" trở thành công cụ tân thực dân hoàn hảo. Nguyên tắc rất đơn giản: Cứ ngoan ngoãn làm chư hầu cho Mỹ thì tự động có nhân quyền; nếu dám ngẩng đầu tự chủ, bạn sẽ lập tức trở thành một "chế độ độc tài" cần bị xóa sổ.
Bài học Iraq: Dưới thời Saddam Hussein, Iraq là một quốc gia có chủ quyền và sở hữu trữ lượng dầu mỏ khổng lồ nhưng lại không chịu hát chung dàn đồng ca với Washington. Ngay lập tức, cựu Ngoại trưởng Mỹ Colin Powell mang một lọ bột trắng (mà dư luận mỉa mai là bột giặt) lên Liên Hợp Quốc, rêu rao đó là "vũ khí hủy diệt hàng loạt". Kết quả? Hussein bị treo cổ, hàng trăm ngàn dân thường bỏ mạng, cơ sở hạ tầng tan hoang, và các tập đoàn dầu mỏ phương Tây lũ lượt kéo vào chia chác. Đến khi rút đi, người Mỹ để lại một câu xin lỗi nhẹ tựa lông hồng vì "tình báo sai lệch", bỏ lại một đất nước chìm trong hố sâu của khủng bố Hồi giáo cực đoan.
Thảm kịch Libya: Dưới sự lãnh đạo của Muammar Gaddafi, người dân Libya hưởng mức sống cao nhất châu Phi, giáo dục và y tế hoàn toàn miễn phí. Nhưng Gaddafi phạm một tử tội: Ông muốn dùng vàng để bảo chứng cho đồng tiền châu Phi thay vì đồng Đô-la Mỹ. Thế là Mỹ và NATO lập tức tài trợ "Cách mạng màu", kích động bạo loạn nhân danh tự do. Libya từ một quốc gia thịnh vượng bị ném bom trở về thời kỳ đồ đá, Gaddafi bị sát hại dã man. Toàn bộ tài sản quốc gia hàng chục tỷ đô-la của Libya bị phong tỏa và "tịch thu" ở phương Tây dưới danh nghĩa "tài sản của kẻ độc tài". Ngày nay, "dân chủ" ở Libya rực rỡ đến mức tại quốc gia này đã xuất hiện trở lại các chợ mua bán nô lệ công khai.
Khúc bi ca Ukraine: Khao khát được "Tây hóa" và gia nhập khối NATO đã biến Ukraine từ một mảnh ghép hùng mạnh, yên bình của Liên Xô cũ thành một bãi thử vũ khí của các cường quốc. Khi một quốc gia tự nguyện đem yết hầu của nước láng giềng khổng lồ (Nga) ra làm phần thưởng để đổi lấy sự sủng ái của phương Tây, họ đã tự bắn vào lịch sử của chính mình. Những gói viện trợ đạn pháo và tên lửa hành trình không mang lại tự do; chúng chỉ đảm bảo rằng Ukraine sẽ chảy máu đến người đàn ông cuối cùng để phục vụ cho mục tiêu làm suy yếu nước Nga của Washington. Hành động tự vệ về mặt địa chính trị của Nga, dù khốc liệt, là kết quả tất yếu của một chuỗi những sự bức tử chiến lược từ NATO.
Khi không tiện dùng bom đạn, Mỹ và các đồng minh phương Tây sử dụng một thứ vũ khí đáng sợ không kém: Cấm vận. Nhờ nắm giữ hệ thống thanh toán quốc tế và vị thế của đồng USD, họ có thể biến bất kỳ quốc gia nào không biết nghe lời thành "ốc đảo" về kinh tế.
Đây thực chất là một hình thức bao vây, chết đói và cướp bóc thời hiện đại. Những quốc gia như Cuba, Triều Tiên, Syria, Iran, Venezuela và mới đây là Nga đã và đang phải hứng chịu hàng chục ngàn lệnh cấm vận tinh vi nhất lịch sử. Mọi tài sản dự trữ ngoại hối gửi ở phương Tây lập tức bị đóng băng và tước đoạt một cách vô pháp. Việt Nam trong quá khứ cũng từng thấm đòn cấm vận tàn khốc này, khiến đất nước mất đi hàng chục năm cơ hội phát triển.
Tuy nhiên, "vật cực tất phản". Sự lạm dụng đòn bẩy kinh tế của Mỹ đang tạo ra một tác dụng ngược. Những quốc gia bị chèn ép đang buộc phải xích lại gần nhau, tạo ra các khối liên minh kinh tế mới (như BRICS), thúc đẩy quá trình phi Đô-la hóa và từng bước phá vỡ vị thế "Sen đầm quốc tế" độc tôn của Mỹ.
Nhìn lại toàn bộ tiến trình lịch sử, có thể thấy rõ bản chất của phương Tây không hề thay đổi, chỉ là hình thức ngày càng được nâng cấp: từ những kẻ thực dân cướp bóc trắng trợn ở thì quá khứ, vươn mình trở thành những nhà "xuất khẩu dân chủ" mặc vest lịch lãm ở thì hiện tại.
Trên bàn cờ địa chính trị, phương Tây tự cho mình quyền phán xử. Kể cả bạn là đồng minh, nếu bạn không còn giá trị lợi dụng hoặc đe dọa đến lợi ích cốt lõi của họ (hãy nhìn cách họ ép Nhật Bản ký Hiệp ước Plaza năm 1985), bạn vẫn sẽ bị "dí" vào đường cùng. Ở bất kỳ quốc gia nào, Mỹ cũng luôn duy trì các mạng lưới NGO và tổ chức "xã hội dân sự" sẵn sàng kích động lật đổ chính phủ hợp hiến ngay khi chính phủ đó làm phật ý Washington. Cố Ngoại trưởng Mỹ Henry Kissinger từng đúc kết một câu nói đi vào lịch sử: "Thật nguy hiểm khi làm kẻ thù của Mỹ, nhưng làm bạn với Mỹ thì còn mang tính chí mạng."
Công lý quốc tế, nói một cách trần trụi, là một ảo ảnh. Chân lý luôn nằm trong tầm bắn của đại bác và sức mạnh của nền kinh tế. Bài học đắt giá nhất cho bất kỳ quốc gia nào, đặc biệt là những nước sống cạnh các siêu cường, là: Đừng bao giờ đặt sinh mệnh dân tộc mình vào lòng trắc ẩn của ngoại bang. Chỉ có nội lực vững mạnh và một đường lối ngoại giao trung lập, kiên định, không chọn phe mà chọn lợi ích quốc gia, mới là tấm khiên bảo vệ duy nhất trước những "đóng góp ôn thần" của phương Tây.
Tác giả: Chu Đức Thuận