HỘI CHỨNG "NHƯỢC TIỂU" VÀ ẢO GIÁC ĐỊA CHÍNH TRỊ: RỐT CUỘC VIỆT NAM TO HAY NHỎ?

Nước Việt Nam to hay nhỏ?

Nếu đem câu hỏi này ném lên các diễn đàn mạng, bạn sẽ nhận được một đáp án mang tính "cảm quan mạc định" vô cùng rập khuôn: Việt Nam là một nước nhỏ, một quốc gia nhược tiểu, một con tốt đen trên bàn cờ địa chính trị luôn bị các cường quốc đem ra mặc cả. Đó là điệp khúc quen thuộc của các "tự nhục viên" – những người luôn mang trong mình mặc cảm tự ti dân tộc.

Nhưng nếu hỏi vặn lại: "Thế các anh bảo nước ta nhỏ là nhỏ trên bình diện nào? Tiêu chí nào?" thì đa phần sẽ gãi đầu gãi tai, hoặc đáp bâng quơ: "Thì... diện tích bé, dân số ít". Xin thưa, sự tự ti đôi khi làm người ta mù lòa về mặt số liệu. Hãy dùng tư duy logic để bóc trần cái ảo giác nhược tiểu này.

1. Sự thật trần trụi về "Diện tích và Dân số"

Lý do "diện tích bé" nghe qua có vẻ hợp lý đối với những người không rành bản đồ thế giới, nhưng thực tế lại vô cùng nực cười. Diện tích đất liền của Việt Nam là hơn 331.000 km², ngang ngửa với cường quốc Đức (357.000 km²), Nhật Bản (377.000 km²), và lớn hơn đứt đuôi những "ông lớn" châu Âu như Vương quốc Anh (242.000 km²) hay Italia (301.000 km²). Thậm chí, nó gấp đôi diện tích của Hàn Quốc hay Hà Lan.

Tiếp đến là bài ca "dân số nhỏ". Càng sai bét. Với mốc 100 triệu dân, Việt Nam đứng thứ 15 trên thế giới về quy mô dân số. Số dân của chúng ta đè bẹp hoàn toàn Hàn Quốc (51 triệu), cao hơn cả Pháp, Anh, Ý hay Đức. Nếu một quốc gia có diện tích lớn hơn mẫu quốc cũ (Pháp), dân số thuộc top 15 toàn cầu mà vẫn bị gọi là "nước nhỏ", thì có lẽ nền địa lý của nhân loại cần phải được viết lại bằng trí tưởng tượng.

2. Hội chứng "Ám ảnh phương Bắc" và Thước đo khập khễnh

Vậy thì cái cảm giác "nhỏ bé" kia rốt cuộc chui từ lỗ nẻ nào lên? Nguyên nhân cốt lõi bắt nguồn từ một hội chứng tâm lý tập thể: Ám ảnh phương Bắc.

Sự thật là, nhận thức của người Việt bị cột chặt vào một hệ quy chiếu mang tính dị biệt: Chúng ta nằm cạnh Trung Quốc. Từ cái điện thoại Xiaomi, Huawei trên tay cho đến cái áo, đôi giày nhập từ Quảng Châu, sự hiện diện của người hàng xóm này là quá lớn. Lịch sử nghìn năm bảo vệ lãnh thổ, bảo vệ ngư dân trên Biển Đông khiến người Việt luôn có tâm lý đề phòng và hệ quả tất yếu là: Chúng ta luôn tự đem mình ra so sánh với họ.

Nhưng thưa các chuyên gia tự nhục, Trung Quốc là một siêu cường với 1,4 tỷ dân (gấp 14 lần Việt Nam), diện tích 9,6 triệu km² (gấp gần 30 lần Việt Nam) và là nền kinh tế số 2 thế giới. Việc bạn sống cạnh nhà một gã tỷ phú, cao 1m90, nặng 100kg không có nghĩa là bạn nghèo hèn hay còi cọc. So sánh như vậy là một sự phi logic về mặt hệ quy chiếu. Áp lực từ một cường quốc khổng lồ sát vách vô hình trung đã tạo ra một "ảo giác quang học" trong tư duy, khiến nhiều người tự thu nhỏ tầm vóc của đất nước mình lại.

3. Những con số "tát" vào mặc cảm tự ti

Hãy tạm cất lăng kính cảm tính đi và nhìn thế giới bằng ngôn ngữ của những con số tàn khốc nhưng chân thực. Để xem vị thế của cái "nước nhỏ" này trên bản đồ toàn cầu đang nằm ở đâu:

• Vị thế Kinh tế & Thương mại: Nền kinh tế Việt Nam hiện đã lọt top 35-40 toàn cầu (vượt mặt hàng loạt quốc gia châu Âu). Chúng ta là công xưởng thế giới mới với tốc độ tăng trưởng GDP luôn nằm trong top đầu khu vực. Về nông - lâm - thủy sản, Việt Nam là một "con ngáo ộp" thực sự: Đứng thứ 2 thế giới về xuất khẩu cà phê và giày dép; thứ 3 về gạo và cao su; là thế lực định hình giá hồ tiêu và điều toàn cầu; xuất khẩu thủy sản top 4 thế giới. Nguồn cung lương thực của thế giới phụ thuộc không nhỏ vào diện tích canh tác của đất nước hình chữ S này.

• An ninh & Môi trường xã hội: Bất chấp những biến động địa chính trị bão táp, Việt Nam được các tổ chức quốc tế đánh giá là một trong những điểm đến an toàn nhất thế giới, miễn nhiễm với khủng bố. Xếp hạng Hạnh phúc, Năng lực cạnh tranh, Thu hút FDI hay Môi trường bán lẻ luôn tịnh tiến với tốc độ chóng mặt.

• Vốn nhân lực & Mềm quyền (Soft Power): Chất lượng giáo dục toàn cầu (PISA) các môn Toán và Khoa học của học sinh Việt Nam thường xuyên "chung mâm" với các nước phát triển, vượt xa cả Mỹ hay Anh. Năng lực lập trình viên lọt top 25 thế giới. Du lịch sở hữu những di sản vô tiền khoáng hậu như Sơn Đoòng hay Vịnh Hạ Long, đứng đầu châu Á về tốc độ tăng trưởng điểm đến.

• Sức mạnh quân sự: Global Firepower thường xuyên xếp lực lượng vũ trang Việt Nam quanh quẩn ở top 20-24 cường quốc quân sự mạnh nhất hành tinh. Trải qua những lò lửa chiến tranh khốc liệt nhất của thế kỷ 20, quân đội ta sở hữu một bề dày thực chiến mà ngay cả các siêu cường mồm to cũng phải kiêng dè.

Thế nào? Một quốc gia nắm giữ chuỗi cung ứng lương thực toàn cầu, nền kinh tế top 40, quân sự top 20... chừng đó đã đủ "lớn" để các vị ngẩng cao đầu lên chưa?

4. Bản ngã Lịch sử và Khái niệm "Cường quốc tầm trung"

Cha ông ta có câu: "Nhìn lên thì chẳng bằng ai, nhưng nhìn xuống thì khối kẻ chẳng bằng mình". Đây không phải là triết lý AQ tự huyễn hoặc, mà là sự định vị tọa độ quốc gia một cách thực dụng và lạnh lùng.

Trên thế giới hiện có hơn 200 quốc gia. Xin nhớ cho một quy luật sinh tồn của lịch sử: Chẳng có dân tộc nhược tiểu, hiền lành nào có thể tồn tại nguyên vẹn sau hàng ngàn năm binh đao. Những dân tộc yếu đuối đã bị xóa sổ, đồng hóa hoặc diệt vong từ lâu. Nước Việt Nam tồn tại được đến hôm nay là minh chứng cho một sức sống mãnh liệt và kỹ năng sinh tồn hạng nặng. Sách giáo khoa thường viết dân tộc ta "hiền hòa, yêu hòa bình, hay bị xâm lược". Đó là cách nói nhũn nhặn của tư duy phòng thủ. Nhưng hãy nhớ, giới học giả địa chính trị phương Bắc và phương Tây thường gọi chúng ta bằng một biệt danh rất kiêng dè: "Tiểu bá Đông Nam Á". Vùng đất cong cong hình chữ S này không phải là nơi để kẻ khác thích đến thì đến, thích đi thì đi.

Trong ngôn ngữ học thuật quốc tế, Việt Nam hiện nay được định vị rõ ràng là một "Cường quốc tầm trung" (Middle Power). Tức là, chúng ta không phải Siêu cường (Mỹ, Trung Quốc) hay Đại cường (Nga, Anh, Pháp), nhưng chúng ta có chủ quyền tuyệt đối, có sức mạnh răn đe quân sự và có tầm ảnh hưởng khu vực. Với vị thế này, Việt Nam đang "chung mâm" sức mạnh tổng hợp với những cường quốc khu vực như Ả Rập Saudi, Indonesia, Thái Lan, Mexico, và thậm chí xếp trên cơ nhiều phương diện nếu so với các nước ở Nam Mỹ hay châu Phi.

Lời kết: Con Cáo núp dưới bóng Thỏ

Câu hỏi "Việt Nam to hay nhỏ?" tự bản thân nó đã là một cái bẫy ngôn từ. Muốn biết to hay nhỏ, phải hỏi rõ: So với ai? Ở lĩnh vực nào? Bằng hệ quy chiếu gì?

Trong thế giới phẳng thế kỷ 21, trò chơi vương quyền không còn chỉ giải quyết bằng đại bác mà bằng chip bán dẫn, chuỗi cung ứng và hiệp định thương mại tự do. Trên bàn cờ này, có rất nhiều con Cáo ma mãnh đang núp dưới hình hài những con Thỏ hiền lành. Việc khư khư giữ lấy mặc cảm "nhược tiểu" chỉ là biểu hiện của sự lười biếng về mặt tư duy.

Nhiệm vụ của hơn 100 triệu dân Việt Nam không phải là ngồi than thân trách phận hay đi cãi nhau xem nước mình to hay bé. Nhiệm vụ tối thượng là cắm đầu vào làm việc, đẩy lùi tham nhũng, phát triển khoa học công nghệ, đưa GDP bình quân đầu người vọt lên. Bởi lẽ, khi cái ví của bạn đủ dày và nắm đấm của bạn đủ cứng, tự khắc tiếng nói của bạn trên trường quốc tế sẽ vang rền như sấm, mà chẳng cần phải mở miệng ra thanh minh rằng mình "rất to".

Tác giả :  Chu Đức Thuận