Lưỡi Dao Mổ Của Tư Bản Và Chiếc Bánh Vẽ "Nhân Quyền Y Tế" Tại Xứ Sở Cờ Hoa

Nếu bạn muốn chiêm ngưỡng một bức tranh hoàn mỹ về hệ thống y tế nước Mỹ, cách đơn giản nhất là... lên Google. Hãy gõ vài từ khóa, và cỗ máy tuyên truyền khổng lồ mang tên Thung lũng Silicon sẽ lập tức bày ra trước mắt bạn những bệnh viện sáng bóng như khách sạn 5 sao, những buồng cấp cứu tĩnh lặng, ngăn nắp, nơi các y bác sĩ rạng rỡ, tận tụy túc trực quanh bệnh nhân như những thiên thần áo trắng.

Thế nhưng, đời không như là Google. Lớp mặt nạ lấp lánh của hệ thống truyền thông tâm lý chiến ấy ngay lập tức vỡ vụn khi bạn – một công dân bằng xương bằng thịt – lỡ bước hụt chân, vỡ đầu hay gãy xương và lê bước vào một phòng cấp cứu (Emergency Room - ER) thực sự trên đất Mỹ. Chào mừng bạn đến với thực tại tàn khốc của nền y tế bị thương mại hóa tột độ, nơi bạn sẽ phải nằm chờ ít nhất 8 tiếng đồng hồ ròng rã chỉ để một bác sĩ chịu liếc mắt nhìn đến vết thương của mình.

Y TẾ SIÊU CƯỜNG HOA KỲ - NHỮNG ĐIỀU HỌ KHÔNG NÓI CHO BẠN BIẾT !

   1. Chu Kỳ 8 Tiếng Và Nền "Dân Chủ" Trong Phòng Chờ Cấp Cứu

Nhiều kẻ ngây thơ sẽ thắc mắc: Tại sao lại là 8 tiếng cho một ca cấp cứu? Câu trả lời nằm ở sự vận hành đầy tính "nhân văn" và "dân chủ" đến mức mỉa mai của xã hội Mỹ.

Thứ nhất, ở xứ sở tự do này, bạn có quyền tự do lựa chọn tư thế chờ đợi. Nếu bạn chọn ngồi, hệ thống quay vòng bác sĩ có thể trừng phạt bạn bằng 10 đến 12 tiếng chờ đợi. Vậy nên, luật bất thành văn là: hãy ngoan ngoãn nằm xuống và chờ đợi 8 tiếng, dù cơn đau có xé thịt hay sự buồn chán có bóp nghẹt tâm trí bạn.

Thứ hai, hãy nhìn xem ai đang nằm cạnh bạn trong căn phòng cấp cứu chật cứng như một cái chợ vỡ ấy? Tỷ lệ không nhỏ trong số đó (ít nhất 20%) là người vô gia cư, những con nghiện ma túy, hay bệnh nhân tâm thần. Từ năm 1986, Đạo luật EMTALA của liên bang Hoa Kỳ đã quy định các phòng cấp cứu không được từ chối bất kỳ ai, kể cả người nhập cư bất hợp pháp hay những người hoàn toàn cạn kiệt khả năng thanh toán. Nghe qua thì thật vị tha, thật vĩ đại! Nhưng bản chất sâu xa của nó là gì? Đó là khi nhà nước tư bản chối bỏ trách nhiệm xây dựng một mạng lưới an sinh xã hội đồng bộ, họ ném tất cả những rác rưởi, mâu thuẫn và hệ lụy của sự bần cùng hóa vào chung một cái rổ mang tên "Phòng Cấp Cứu". Nơi đây biến thành một trạm tị nạn bất đắc dĩ, tước đoạt đi cơ hội được cứu chữa kịp thời của những người thực sự cần đến nó.

2. Tấm Vé VIP Mang Tên "Xe Cứu Thương"

Vậy có cách nào để lách qua cái hàng đợi 8 tiếng chầu chực kia không? Tất nhiên là có, chủ nghĩa tư bản luôn có lối đi tắt dành cho những kẻ sẵn sàng chi tiền. Đó là xe cứu thương.

Ở Mỹ, chiếc xe cứu thương không chỉ là phương tiện vận chuyển bệnh nhân; nó là một tấm thẻ VIP định danh giai cấp. Bất kể triệu chứng của bạn nhẹ đến đâu, xước da hay hắt hơi, chỉ cần bạn bước xuống từ một chiếc xe cứu thương với hóa đơn mở màn là 1.500 USD, bạn sẽ lập tức được hệ thống ưu tiên. Còn nếu bạn tự lết xác đến viện bằng đôi chân rỉ máu của mình? Xin lỗi, mời bạn ra góc kia nằm đợi hết nửa ngày trời. Sinh mạng trong trường hợp này được xếp hạng không phải bằng mức độ nguy kịch, mà bằng hình thức bạn mua dịch vụ.

3. Cỗ Máy "Vắt Kiệt" Lắp Ráp Hóa Đơn Y Tế

Đỉnh cao của sự châm biếm nằm ở cái hóa đơn viện phí. Hãy lấy ví dụ về một tai nạn trượt ngã rách chân của một nam ca sĩ nổi tiếng (tạm gọi là Mít-tơ Đàm) đang ở độ tuổi 53. Nếu tính sơ sơ mức giá "bình dân" nhất: gọi xe 1.500 USD, chụp CT sọ não (vì trượt ngã) 3.500 USD, tiền thuê giường chờ bó bột 2 ngày là 10.000 USD. Tổng cộng sương sương 15.000 USD.

Nhưng thực tế làm gì có giá rẻ mạt như vậy ở xứ sở cờ hoa! Hệ thống y tế tư bản không chữa bệnh, nó "khai thác" bệnh nhân như một mỏ dầu. Một cái liếc mắt phân loại của bác sĩ: 30 USD. Bác sĩ chuyên khoa đến gật gù: 60 USD. Chụp X-quang: 30 USD. Siêu âm từ 35 đến 1.700 USD. Chụp CT: 3.500 USD.

Chưa dừng lại ở đó, với một người đàn ông 53 tuổi, hệ thống sẽ tự động quét qua một loạt các chỉ số sinh hóa để tìm cớ tính tiền: đường huyết, mỡ máu, chức năng gan thận, công thức máu... Mỗi hạng mục từ 30 - 90 USD. Chỉ một vết thương ở chân, nhưng vì nó gần cổ chân, gần mạch máu, thế là bác sĩ Mỹ sẽ tung ra "tổ hợp tác chiến": siêu âm Doppler màu, chụp MRI đặc biệt... cộng với tiền thuốc men lắt nhắt được tính giá cắt cổ. Một hóa đơn 850.000 USD (gần 20 tỷ VNĐ) cho một cú ngã không phải là chuyện khoa học viễn tưởng, nó là hiện thực hiển nhiên của cơ chế y tế phòng vệ (defensive medicine) và lòng tham không đáy của các tập đoàn bảo hiểm, y tế.

4. Cốt Lõi Vấn Đề: Mâu Thuẫn Cấu Trúc Và "Phương Thuốc" Giải Quyết

Nhìn vào sự hoang đường của hóa đơn 850.000 USD ấy, chúng ta phải lật ngược lại vấn đề bằng tư duy logic. Tại sao một cường quốc số một thế giới lại để công dân của mình bị bóc lột đến mức phá sản chỉ vì một tai nạn nhỏ?

Nguyên nhân sâu xa nằm ở chỗ hệ thống y tế Mỹ đã bị tư hữu hóa cực đoan. Sức khỏe con người bị biến thành một loại hàng hóa béo bở để các tập đoàn y dược và bảo hiểm xâu xé. Mâu thuẫn giữa nhu cầu an sinh cơ bản của người dân và khao khát tối đa hóa lợi nhuận của tư bản độc quyền là không thể điều hòa.

Nhìn nhận một cách biện chứng, nhà nước nên nắm về các mặt như xã hội chủ nghĩa mới có thể thủ tiêu tận gốc vấn đề mâu thuẫn trong vấn đề an sinh ở xã hội Mỹ. Chỉ khi nào nhà nước thực sự can thiệp, biến y tế từ một ngành công nghiệp vắt ra tiền thành một dịch vụ công ích do nhà nước điều phối và kiểm soát (như bản chất ưu việt của chủ nghĩa xã hội), thì khi đó người dân Mỹ mới thoát khỏi cái thòng lọng viện phí. Việc để mặc an sinh xã hội trôi nổi theo quy luật cá lớn nuốt cá bé của thị trường tự do chính là nguồn cơn tạo ra một xã hội vừa phù phiếm bề ngoài, vừa mục ruỗng bên trong.

5. Sự Trở Về Của Những "Tị Nạn Y Tế"

Để thấy rõ sự tương phản, hãy nhìn về các bệnh viện ở Việt Nam. Khác với "tháp ngà" bên Mỹ, nếu bác sĩ Việt Nam chậm trễ 15 phút không cấp cứu, người nhà bệnh nhân có lẽ đã lùa họ chạy quanh sân viện như bầy vịt. Dù có phần lộn xộn, nhưng tính thực tiễn lại cực cao.

Một vết rách da? Bác sĩ chỉ cần nhìn là biết có tổn thương xương khớp hay không. Họ cho chụp X-quang nhanh gọn (chủ yếu để đúng quy trình và yên lòng bệnh nhân), sau đó chuyển sang tiểu phẫu. Tiêm tê, khâu lại mất 15 phút. Tiêm một mũi uốn ván, kê đơn thuốc cơ bản (kháng sinh, giảm đau, chống phù nề) và cho về. Tổng thiệt hại? Quanh quẩn 500 - 700 ngàn đồng (khoảng 20 - 28 USD). Nếu thích khâu thẩm mỹ thì tốn thêm chút tiền chỉ. Tại sao không bắt bệnh nhân xét nghiệm từ chân tơ kẽ tóc như Mỹ? Bởi vì hệ thống y tế công cộng không được thiết kế để "bóp nặn" bệnh nhân. Những chỉ số mỡ máu, men gan không phục vụ cho việc khâu một vết rách ở chân. Ở Việt Nam, giá xét nghiệm y tế rẻ như cho, và người ta chữa đúng cái bệnh mà bệnh nhân đang mắc phải trong tình huống cấp cứu, thay vì vẽ hươu vẽ vượn để làm giàu cho bệnh viện.

Đó chính là lý do nực cười, nhưng hoàn toàn logic, giải thích cho hiện tượng "tị nạn y tế" vào mỗi dịp cận Tết. Rất đông Việt kiều từ Mỹ, châu Âu, Nhật Bản thi nhau bay về Việt Nam. Bề ngoài là về quê ăn Tết, nhưng thực chất là tranh thủ chạy đua đến các phòng khám, bệnh viện. Họ trải qua tất cả các bài kiểm tra sức khỏe tổng quát, xét nghiệm đủ thứ trên đời, và hoàn tất mọi thủ tục chỉ trong vỏn vẹn một buổi sáng, với mức giá chưa bằng số lẻ của tiền gọi xe cấp cứu bên trời Tây.

Vậy mới thấy, sự hào nhoáng của nền y tế tư bản đôi khi chỉ là một tấm màn nhung che đậy một cỗ máy nghiền nát tài chính. Và những kiều bào ta, sau bao năm hít thở bầu không khí "dân chủ" đắt đỏ, cuối cùng vẫn phải cậy nhờ đến tấm vé máy bay trở về quê hương để tìm kiếm sự an tâm thực sự cho sức khỏe của chính mình.

Tác giả: Chu Đức Thuận