Khi Ánh Sáng Thể Chế Rọi Vào Những "Vùng Tối" Năng Lượng: Lòng Dân, Ý Đảng Và Xu Thế Tất Yếu Của Thời Đại

Lời Tự Biểu: Tiếng Thở Dài Lịch Sử Trước Thềm Một Cơn Giông Bão Chính Trị

Có những giai đoạn mà tiến trình lịch sử bỗng chốc dồn nén lại, tựa như mặt hồ phẳng lặng trước một cơn đại hồng thủy thể chế. Những ngày này, giữa cái oi nồng của thời cuộc và những chuyển động âm thầm nhưng dồn dập ở tầng cao nhất của thượng tầng kiến trúc, người ta lại thấy trăn trở về hai chữ: Thời thế. Nhìn lại chặng đường xử lý những nhóm lợi ích khổng lồ, bám rễ sâu xăm suốt hàng thập kỷ qua trong huyết mạch kinh tế nước nhà, lòng bỗng trĩu nặng một cảm giác vừa phẫn uất, vừa nuối tiếc. Hai chữ "giá như" thốt lên lúc này không phải là sự buông xuôi đầy bất lực, mà là tiếng thở dài đầy suy tư của những người đau đáu với vận mệnh quốc gia, khi chứng kiến những vết thương thể chế đã bị khoét sâu đến mức không thể không thực hiện những cuộc đại phẫu sinh tử.

Xử lý tham nhũng, lũng đoạn và lợi ích nhóm từ trước đến nay chưa bao giờ là một bàn tiệc nhung lụa. Đó là một cuộc chiến không tiếng súng nhưng khốc liệt vô cùng, nơi đối tượng không phải là giặc ngoại xâm phương xa, mà là những "con sâu mọt" sinh ra từ chính trong lòng thể chế, khoác lên mình tấm áo công bộc, sử dụng chính nguồn lực của nhân dân để quay lại khống chế, lũng đoạn và làm suy kiệt quốc gia.

"Cái gọi là 'lợi ích nhóm' khi đã phát triển đến mức đỉnh cao sẽ tự động thiết lập một cơ chế tự bảo vệ tinh vi, thâu tóm cả chính sách, truyền thông lẫn nhân sự, tạo thành một 'nhà nước trong nhà nước' thách thức mọi nỗ lực minh bạch hóa."

Chương I: Bài Toán Năng Lượng Quốc Gia Và Nỗi Đau Thắt Lòng Của Nhân Dân

Năng lượng là dòng máu nuôi dưỡng nền kinh tế, là điều kiện tiên quyết để đảm bảo an ninh quốc gia và đời sống an sinh tối thiểu của mỗi người dân. Thế nhưng, sự bế tắc của ngành điện trong nhiều năm qua đã trở thành một nỗi nhức nhối kéo dài từ nhiệm kỳ này sang nhiệm kỳ khác mà không có một lời giải thỏa đáng.

Sự Bất Công Giữa Dòng Chảy Tài Sản Và Mồ Hôi Của Người Lao Động

Khi điện tiêu dùng tăng giá theo quy luật thị trường, người dân – với tinh thần chia sẻ cùng đất nước – có thể chấp nhận điều đó như một lẽ hợp lý. Nhưng việc dòng điện sản xuất bị nghẽn mạch, tình trạng thiếu hụt năng lượng diễn ra nghiêm trọng ngay giữa đỉnh điểm của mùa nắng nóng, đẩy hàng nghìn nhà máy vào cảnh đình đốn và hàng triệu gia đình vào cảnh tối tăm, thì đó là một thực tế không thể bào chữa.

Sự bức xúc và phẫn nộ của xã hội đối với cơ quan quản lý, với bộ máy điều hành chính phủ không phải là những phản ứng cực đoan nhất thời. Đó là đỉnh điểm của một niềm tin bị thử thách quá lâu. Người dân có quyền đặt câu hỏi:

Tại sao một quốc gia với tiềm năng năng lượng đa dạng, với hàng trăm dự án thủy điện, điện mặt trời, điện gió mọc lên như nấm lại luôn rơi vào tình trạng "khủng hoảng thiếu" mỗi khi vào mùa cao điểm?

Những nguồn vốn khổng lồ, những quy hoạch điện quốc gia qua các thời kỳ đã đi đâu, về đâu và phục vụ cho lợi ích của ai?

Sự thiếu hụt này không đơn thuần là do thiên tai hay biến đổi khí hậu; đó là hậu quả mang tính hệ thống của một tư duy quản lý bị lũng đoạn, nơi lợi ích của quốc gia và nhân dân đã bị đặt sau lợi ích cục bộ của một nhóm thiểu số quyền lực.

Chương II: Giải Mã "Hệ Sinh Thái Khép Kín" Của Lợi Ích Nhóm — Từ Thủy Điện Đến Năng Lượng Xanh

Để nhìn nhận một cách logic và thấu đáo toàn bộ bức tranh lũng đoạn này, chúng ta cần bóc tách sơ đồ vận hành của những "đế chế thân hữu" đã từng bước thao túng ngành điện lực Việt Nam thông qua các mối liên hệ nhân sự và chính sách chặt chẽ.

Từ Sự Dịch Chuyển Nhân Sự Chiến Lược

Hãy nhìn vào tiến trình dịch chuyển nhân sự tại Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN). Khi một vị lãnh đạo vừa ngồi ghế Tổng giám đốc EVN chưa đầy hai năm đã nhanh chóng bước lên ghế Thứ trưởng Bộ Công Thương, để lại vị trí kế nhiệm cho một nhân vật dày dạn kinh nghiệm quản lý Điện lực miền Trung, đó không đơn thuần là một quy trình bổ nhiệm cán bộ thông thường. Đó là sự thiết lập một trục quyền lực dọc, kết nối giữa cơ quan quản lý nhà nước tầm vĩ mô và đơn vị thực thi kinh tế mang tính độc quyền nhóm.

Dưới thời kỳ vị lãnh đạo mới này quản lý hệ thống năng lượng dải đất miền Trung, người ta đã chứng kiến một hiện tượng vô tiền khoáng hậu: Thủy điện mọc lên như nấm khắp nơi. Nhưng điều đáng nói ở đây không phải là sản lượng điện năng được đóng góp cho quốc gia, mà là phương thức vận hành của một "hệ sinh thái khép kín" mang tính trục lợi triệt để.

Quy Trình "Hút Máu" Tài Nguyên Trọn Gói

Một công ty được cấp phép làm dự án thủy điện không chỉ đơn thuần là xây dựng nhà máy phát điện. Để dọn mặt bằng, họ thành lập hoặc câu kết với các công ty con kinh doanh khai thác lâm sản – biến việc phá rừng đầu nguồn thành một hoạt động hợp pháp, danh chính ngôn thuận. Sau khi tầng che phủ của đại ngàn bị xóa sổ, những thứ nằm sâu trong lòng đất được các công ty chuyên về khai thác khoáng sản đào xới, tận thu. Đất đá thừa từ quá trình đào hầm, bạt núi lại được chuyển giao cho một công ty con khác để san lấp mặt bằng các dự án bất động sản. Cuối cùng, việc xây dựng hạ tầng, đường sá dẫn vào nhà máy lại rơi vào tay công ty giao thông cùng hệ thống.

Đây là một chuỗi giá trị ngược, một mô hình lũng đoạn trọn gói: Phá rừng chiếm gỗ - đào đất chiếm khoáng sản -san nền chiếm bất động sản - xây dựng chiếm ngân sách.

Hậu quả của quy trình khép kín này là gì? Là những thảm kịch thiên tai nhân tạo. Miền Trung liên tục nhiều năm gánh chịu những đợt xả lũ bất ngờ giữa đêm, cuốn trôi sinh mạng và tài sản của hàng vạn đồng bào. Báo chí đã tốn không biết bao nhiêu giấy mực, người dân đã khóc không biết bao nhiêu dòng nước mắt, nhưng vấn nạn vẫn trơ trơ cùng tuế nguyệt. Đỉnh điểm của nỗi đau ấy là sự hy sinh của những người hùng tại Rào Trăng — một minh chứng thảm khốc cho cái giá mà cả dân tộc phải trả khi thiên nhiên bị băm nát để phục vụ cho túi tham của một nhóm người được bao che bởi những chiếc "bóng lớn" nơi tiền triều.

Bước Chuyển Trục Sang Năng Lượng Tái Tạo: Cuộc "Đổi Màu" Tinh Vi

Khi dư địa thủy điện miền Trung đã bị khai thác kiệt cùng, nhóm lợi ích này không dừng lại. Họ nhanh chóng "đổi màu" sang tấm áo thời thượng: Năng lượng xanh. Dưới danh nghĩa phát triển bền vững và bảo vệ môi trường, họ tận dụng các cơ chế ưu đãi đặc thù, chiếm dụng hàng tỷ đô la từ nguồn ngân sách nhà nước và thu gom những diện tích đất đai bao la một cách dễ dàng đến ngỡ ngàng.

Quy trình lại được lặp lại một cách tinh vi hơn: Có dự án trong quy hoạch, có đất sạch do nhà nước giao, có nguồn vốn ưu đãi tiến hành khởi công lấy lệ chưa đầy hai năm sau, sang tay bán lại một phần hoặc toàn bộ dự án cho các nhà đầu tư nước ngoài (điển hình là các tập đoàn tài chính từ Thái Lan).

Đây chính là nỗi đau thắt lòng của nền kinh tế: Tiền của nhà nước, đất đai của quốc gia, ưu đãi của thể chế, nhưng lợi nhuận khổng lồ thì tư nhân đút túi, để rồi cuối cùng, hệ thống hạ tầng năng lượng cốt lõi của quốc gia lại rơi vào tay tư bản nước ngoài dưới dạng những dự án "mì ăn liền" bán tháo thoát thân.

Chương III: Trận Chiến Trên Mặt Trận Truyền Thông Và Sự Phản Kháng Cuối Cùng Của "Sâu Mọt"

Khi dòng thời gian bước sang năm 2022, những hồi chuông cảnh báo từ vụ đại án Việt Á bắt đầu ngân vang, làm rung chuyển tận gốc rễ những liên minh quyền lực thân hữu. Nhận thấy chiếc ô bảo che cấp cao bắt đầu lung lay trước làn gió đại ngàn của công lý, nhóm lũng đoạn ngành điện lập tức kích hoạt chiến dịch "tháo chạy dòng tiền". Họ bán sạch các dự án thủy điện tại Gia Lai, thoái toàn bộ cổ phần tại các ngân hàng thương mại lớn như Sacombank, đồng thời nỗ lực bán tống bán tháo các dự án bất động sản và hạ tầng cơ sở vốn có được từ thời hoàng kim của quyền lực bảo kê.

Vũ Khí Hóa Truyền Thông Và Áp Lực Lên Chính Phủ

Tuy nhiên, nhóm lợi ích khổng lồ này không hề cam chịu ngồi yên chờ chết. Với khối tài sản tích lũy qua nhiều thập kỷ, chúng sở hữu những chân rết chằng chịt trong bộ máy thể chế lẫn giới truyền thông biến chất. Khi Cơ quan Điều tra (C03) Bộ Công an hoàn tất hồ sơ sai phạm để trình lên Ban Chỉ đạo Trung ương về phòng, chống tham nhũng, tiêu cực, một chiến dịch phản công quy mô lớn đã được kích hoạt.

Chúng sử dụng truyền thông như một công cụ gây sức ép tối đa lên Chính phủ đương nhiệm. Một mặt, chúng kích động dư luận bằng bài toán "khủng hoảng năng lượng nguy cấp", kêu gào thiếu điện để buộc Nhà nước phải nhắm mắt ký kết các hợp đồng mua bán điện từ các dự án bất minh của chúng với giá cao, tạo điều kiện cho chúng hợp pháp hóa dòng tiền và rút lui an toàn. Mặt khác, chúng tinh vi tạo ra các mâu thuẫn nội bộ về tổ chức, cố gắng cài cắm người của mình vào các vị trí trọng yếu nhằm đóng băng các bộ hồ sơ thanh tra, kéo dài thời gian để tẩu tán tài sản.

Luận Điệu "Kền Kền" Và Sự Trở Mặt Của Truyền Thông Bẩn

Đáng ghê tởm hơn, thế lực này đã giật dây một bộ phận truyền thông "kền kền" từng một thời ca ngợi công cuộc đốt lò, nay quay ngoắt lại tấn công vào người đứng đầu Đảng. Chúng rêu rao luận điệu rằng: "Chống tham nhũng quá đà đang làm thui chột động lực phát triển", "bắt bớ nhiều khiến cán bộ sợ hãi không ai dám làm, dẫn đến kinh tế sa sút". Đây là một đòn hiểm độc, đánh tráo khái niệm giữa một bên là sự sa sút do hệ quả phá hoại tích tụ từ trước của nhóm lợi ích với một bên là tính nghiêm minh của kỷ cương phép nước. Sự vùng vẫy của chúng cho thấy thế lực bảo kê vẫn còn rất mạnh, sẵn sàng trở mặt tấn công thể chế khi quyền lợi cốt lõi bị chạm đến.

Chương IV: Bóng Cả Giữa Gió Giông — Nỗi Trăn Trở Vĩ Đại Của Người Đốt Lò

Trong tâm bão của cuộc đối đầu sinh tử ấy, hình ảnh Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng hiện lên vừa vĩ đại, vừa mang một nỗi cô đơn chiến lược sâu sắc. Ở độ tuổi xưa nay hiếm, với sức khỏe đã nhuốm màu thời gian, ông cụ không tư lợi cho bản thân, không vun vén cho gia tộc, mà dồn toàn bộ tâm huyết, trí tuệ và chút sức lực cuối cùng vào một mục tiêu tối thượng: Làm sạch Đảng, cứu nguy chế độ.

Tiếng Nói Thẳng Thắn Giữa Nghị Trường

Nhiều lần trong các cuộc họp gần đây, trước tình trạng hồ sơ sai phạm bị ách tắc, chậm trễ do các rào cản vô hình từ bè phái, vị Tổng Bí thư đã phải trực tiếp chỉ đạo và lên tiếng một cách thẳng thắn, không khoan nhượng. Ông đau xót trước tình trạng "nhúng chàm" mang tính hệ thống, ông kêu gọi sự tự giác, sự "quay đầu là bờ" của những người lầm đường lạc lối. Nhưng lòng trắc ẩn của một người cộng sản chân chính không thể cảm hóa được những cái đầu đã bị che mờ bởi núi tiền và quyền lực vô hạn.

Sau khi kiên quyết dẹp sạch những tàn dư của các nhóm lũng đoạn trước đây, cuộc chiến nay đã đi vào giai đoạn cam go nhất: Chạm đến những vị trí quyền lực tối cao của thượng tầng kiến trúc (như những diễn biến dồn dập xung quanh đại án Việt Á đang trực tiếp ảnh hưởng đến chiếc ghế Chủ tịch nước). Đây là một thử thách vô tiền khoáng hậu, đòi hỏi một bản lĩnh chính trị phi thường và một tinh thần thép.

Đứng trước những kẻ lão luyện chính trường, những kẻ có thể dùng tiền để mua chuộc, kết bè phái và tạo ra bất ổn vĩ mô, người đốt lò vĩ đại hiểu rằng: Nếu chùn bước lúc này, con thuyền đất nước sẽ chìm vào lòng biển sâu của sự lũng đoạn tư bản thân hữu.

Kết Luận: Trừ Bỏ Sâu Mọt Không Chỉ LÀ Nhiệm Vụ Sống Còn, Đó Là Khát Vọng Toàn Dân

Nhìn nhận một cách toàn diện và khách quan, việc kiên quyết loại bỏ những nhóm lợi ích, những dòng họ quyền lực lũng đoạn ra khỏi hệ thống chính trị hoàn toàn không phải là một cuộc "đấu đá nội bộ" hay "thanh trừng phe phái" như các thế lực thù địch cố tình xuyên tạc.

Xu Thế Tất Yếu Của Thời Đại Và Ý Nguyện Lòng Dân

Thứ nhất, đây là nhiệm vụ sống còn của Đảng và Nhà nước. Một thể chế không thể tồn tại nếu lòng dân ly tán, và lòng dân chắc chắn sẽ ly tán nếu dòng điện họ dùng hằng ngày bị cắt, trong khi những kẻ quản lý ngành điện lại giàu lên bằng việc phá rừng, bán dự án công cho nước ngoài.

Thứ hai, đây là xu thế không thể đảo ngược của thời đại. Nền kinh tế Việt Nam muốn hội nhập sâu rộng, muốn vươn tầm trở thành một quốc gia phát triển thì không thể vận hành bằng một cơ chế "kinh tế thân hữu" thời trung cổ, nơi các chính sách quốc gia bị định đoạt bởi túi tiền của các đại gia tư bản độc quyền. Minh bạch hóa, thượng tôn pháp luật là con đường duy nhất để sinh tồn trong thế kỷ XXI.

Thứ ba, và quan trọng nhất, đây là nguyện vọng cháy bỏng của toàn thể nhân dân. Nhân dân cần ánh sáng, cần dòng điện ổn định để sản xuất, và trên hết, họ cần thứ ánh sáng của công lý rọi chiếu vào những mảng tối thể chế. Người dân đứng về phía cụ Tổng, sẵn sàng làm nguồn năng lượng vô tận để tiếp sức cho ngọn lửa hồng trong lò luôn rực cháy.

Khó khăn trước mắt còn vô cùng vạn trạng, thử thách ở những bước đi cuối cùng của nhiệm kỳ là cực kỳ lớn lao. Người đọc, người dân khi khép lại những trang tư liệu này, trong lòng không khỏi dấy lên một niềm mong ước: Giá mà đất nước có thêm nhiều bậc đại trí, đại dũng, có tâm, có tầm như ông cụ, để sau này khi thế hệ của ông lui về, ngọn lửa ấy không bị tắt lịm, cái lò ấy vẫn được giữ nóng, và dòng mạch chính khí của quốc gia mãi mãi được khơi thông. Cuộc đại phẫu này dù đau đớn, nhưng đó là cái giá bắt buộc phải trả để đất nước được tái sinh mạnh mẽ hơn dưới ánh bình minh của một kỷ nguyên mới – kỷ nguyên của sự sạch sẽ, minh bạch và phồn vinh thực sự.

Tác giả: Chu Đức Thuận